مختصات نقشه راه کاربست جنگشناختی در رسانههای نوین
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت رسانه، پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/mmr.2024.376037.1077چکیده
هدف: جنگشناختی، سلاحیکردن یا سلاحسازی از افکار عمومی، از طریق یک نهاد خارجی، بهمنظور تأثیرگذاری بر سیاستهای عمومی و دولتی و بیثباتکردن نهادهای عمومی است. جنگشناختی مانند جنگ روانی و جنگ اطلاعاتی، بهشدت بر فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی جدید، بهویژه هوش مصنوعی متکی است. این مطالعه با هدف تدوین نقشه راه جنگشناختی در رسانههای نوین اجرا شده است و در این راستا، به چهار سؤال اساسی در زمینه اهداف، فعالیتهای اساسی، تاکتیکها و ابزارها و همچنین، زیرساختهای کلیدی لازم پاسخ داده میشود. روش: این پژوهش از نظر فلسفی از نوع تفسیرگرایی، از نظر رویکرد از نوع استقرایی و از نظر استراتژی، مبتنی بر مرور روایتی ادبیات است. علت استفاده از مرور روایتی، غنینبودن ادبیات موجود در زمینه جنگشناختی در فضای سایبری بود. در مجموع، ۳۰ گزارش پژوهشی، مشتمل بر مقاله، فصل کتاب، پایاننامه و رساله و گزارشهای موردی منتشر شده توسط سازمانها که با جنگشناختی مرتبط بود، شناسایی و با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون، واکاوی شد. یافتهها: بر اساس نتایج، اهداف مهم جنگشناختی در فضای سایبری عبارتاند از: نفوذ، بیثباتی، مشروعیتزدایی، تخریب سرمایه اجتماعی، اعتمادزدایی، تفرقهافکنی، اعتبارزدایی، از پای درآوردن حریف و دستکاری قوه شناخت عموم مردم و نخبگان. در سطح دوم، طرحریزی عملیاتشناختی، رصدشناختی، مهندسیشناختی، پویششناختی، طراحی کمپینشناختی، تحلیلشناختی و تابآوری، مهار و دفاع در برابر حملاتشناختی، بهعنوان فعالیتهای بسیار مهم و اساسی جنگشناختی مطرح شد. در سطح سوم، یعنی ابزارها و تاکتیکهای جنگشناختی، هشت مضمون احصا شد که عبارتاند از: فضای سایبری و رسانههای اجتماعی، تولید و انتشار محتوای منفی غیرواقعی، بهرهبرداری از خطاهایشناختی، جریانسازی اجتماعی، تبلیغات، عملیات روانی، تحریف دادهها و هجومشناختی. در نهایت، سه مضمون مشتمل بر فناوریهای جنگشناختی، علوم اعصابشناختی و متخصصان عملیاتشناختی، بهعنوان زیرساختهای اساسی جنگشناختی شناسایی شد. نتیجهگیری: با توجه به اهداف مخرب جنگشناختی، میتوان از طریق آموزشهای بعد از پایان حمله، برای برطرفکردن اثر افراد تأثیرپذیر برای حفظ روان در برابر تحریکات عاطفی و اصلاح خطاهای شناختی و نیز برخوردهای قانونی و امنیتی برای پیدا کردن و مجازات دستاندرکاران جنگشناختی، جهت عبرتگیری عناصر بعدی دشمن در جامعه، در برابر جنگهای شناختی مقابلۀ اثربخشی کرد.
