فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پاندمی کووید-19 از اواخر سال 2019 م. آغاز شده و به سرعت، تقریباً به سرتاسر دنیا سرایت کرده و به یک بحران جهانی تبدیل شده است. این بیماری، دنیا را با مشکلات اقتصادی و اجتماعی متعددی روبه‌رو کرده و منجر به ورشکستگی و تعطیلی بسیاری از فعالیت‌­های اقتصادی، ازجمله فعالیت­‌های حوزۀ گردشگری شده است. براساس گزارش سازمان جهانی گردشگری (WTO)، اثرات ناشی از همه‌­گیری کووید-19 بر صنعت گردشگری، بیش از 4 تریلیون دلار بر اقتصاد جهان زیان وارد کرده است. هم‌چنین، براساس این گزارش، کشورهای درحال توسعه تأثیر این همه‌­گیری را به‌شدت احساس کرده و ورود گردشگران به این کشورها بین 60 تا 80 درصد کاهش یافته است. در این‌میان، کشور ایران نیز با دارا بودن ظرفیت‌­های گردشگری جهانی، از این معضل به دور نبوده و متحمل زیان ناشی از رکود صنعت توریسم شده است؛ به‌طوری‌که براساس گزارش وزارت میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور، میزان خسارات وارده بر صنعت گردشگری ایران طی 15 ماهۀ اخیر حدود 220 هزار میلیارد ریال برآورد شده است. در این‌میان، برخی از نظریه‌­پردازان معتقدند که هرچند شیوع کووید-19 و تحمیل قرنطینه‌­های دوره­‌ای و ایجاد محدودیت‌­های سفر در سرتاسر دنیا به مقاصد گردشگری ضرر رسانده است، اما به نظر می‌­رسد اثرگذاری کووید-19 بر کسب و کارهای حوزۀ توریسم بسیار پیچیده بوده و شدت این اثرات نامطلوب و نیز کانال‌­های اثرگذاری آن بر کسب و کارهای حوزۀ توریسم در کشورهای مقصد گردشگریِ مختلف، یکسان نیست و برحسب نوعِ گردشگری رایج در کشورهای مقصد گردشگری، میزان این اثرگذاری متفاوت بوده است؛ لذا هدف از این مطالعه، بررسی مقایسه‌­ای اثرات همه‌­گیری کووید-19 بر کسب و کارهای صنعت توریسم در شهر همدان و شهر لالجین می‌­باشد. با توجه به این‌که نوع گردشگری رایج در شهر همدان، گردشگری تفریحی و تاریخی بوده و نوع گردشگری شهر لالجین، گردشگری تجاری (مبتنی‌بر صنایع‌دستی) می­‌باشد؛ لذا به‌راحتی می‌­توان با مقایسۀ کانال‌­های مختلف اثرگذاری کووید-19 بر کسب و کارهای حوزۀ توریسم در این دو منطقه، به جنبه‌­های پیچیدۀ اثرگذاری این همه‌­گیری پی‌برد و متناسب با این کانال‌­ها و میزان اثرگذاری در این دو منطقه، استراتژی‌­های مناسب تاب‌­آوری و سیاست‌­های مناسب برای هرچه پایدارتر کردن صنعت توریسم در این مناطق ارائه داد. این مطالعه به‌منظور بررسی جنبه‌­های پیچیدۀ شیوع کووید-19 بر کسب و کارهای صنعت توریسم در این دو منطقه از روش نظریه‌­پردازی داده بنیاد (GT) استفاده کرده است. «برنیز» و «گرو» معتقدند که روش بستر زاد یا گراندد تئوری، به‌­طور معمول در زمینه‌‌هایی به‌کار گرفته می‌­شوند که دانش کاملی در مورد پدیدۀ مورد بررسی در دست نباشد و هدف از آن کسب بینش و دیدگاه جدید نسبت به پدیدۀ مورد بررسی باشد. این روش کمک می‌­کند تا محقق براساس روایت‌­های فردی و تجربه‌­های شخصی افراد مطلع که همواره تجربه زیسته‌­ای از موضوع داشته و حضور فعال در کم‌وکیف پدیده دارند، با دیدگاه درونی آنان آشنا شده و چیستی و چگونگی پدیده را شناسایی نماید (حیدری، رزاقی: 1399)؛ لذا در این مطالعه به منظور گردآوری اطلاعات اولیه، با 40 نفر از افراد فعال در حوزۀ کسب و کارهای صنعت گردشگری منطقۀ گنج­نامه و لالجین مصاحبه­‌های عمیق صورت گرفت و پس از رسیدن به مرحلۀ اشباع نظری این مصاحبه‌­ها به پایان رسید. نتایج نشان‌دهندۀ آن است که شدت اثرگذاری همه­‌گیری کووید-19 بر گردشگری در این دو منطقه کاملاً متفاوت بوده و کانال‌­های اثرگذاری آن پیچیده است؛ به این‌ترتیب که کسب و کارهای موجود در منطقۀ گردشگری گنج­نامه، زیان و خسارات سنگین‌­تری نسبت به  کسب و کارهای گردشگری فعال در لالجین متحمل شده و این صنعت در منطقۀ گنج­نامه شکننده‌­تر و آسیب‌پذیر­تر است. علاوه‌بر این، نتایج حاصل بیانگر این است که صنعت توریسم در مناطق گردشگری که برپایۀ صنایع‌دستی بوده و یا مقاصد گردشگری تجاری محسوب می­‌شوند در مقایسه با گردشگری تفریحی، پایدارتر و در مقابل بحران‌­ها، انعطاف­پذیرتر و مقاوم‌­تر هستند؛ برای مثال، با توجه به این‌که اغلب افراد فعال در حوزۀ گردشگری در لالجین دارای مهارت‌های تخصصی (سفال­گری) بودند به هنگام رکود ناشی از کووید-19 به‌راحتی توانستند تغییر شغل درون صنعتی داده و از یک خرده‌فروش سفال تبدیل به تولیدکننده و یا عمده‌فروش شوند؛ لذا شاغلین کسب و کارهای حوزۀ گردشگری در این منطقه بیکاری خیلی گسترده را تجربه نکردند، اما با توجه به این‌که افراد شاغل در حوزۀ گردشگری در منطقۀ گنج­نامه، دارای مهارت­‌های تخصصی نبودند با بیکاری گسترده‌­تری رو‌به‌رو گردیده و نتوانستند به‌راحتی شغلی دیگر پیدا کنند. هم‌چنین، نتایج مطالعۀ حاضر نشان می­‌دهد که همه‌­گیری کووید-19 منجر به ایجاد تغییر در علایق و سلیقه‌­های گردشگران و نیز تغییر در درون صنعت گردشگری شده است؛ لذا به‌منظور ایجاد رونق دوبارۀ صنعت گردشگری در دوران پساکرونا، توجه به تغییرات ایجاد شده در علایق و سلیقۀ مشتریان و گردشگران امری ضروری به‌نظر می‌­رسد.