ارائه مدل ذهن‌آرایی کودکان در دوره پیش‌دبستانی: رویکرد فراترکیب نظریه‌ساز

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات برنامه درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 دانشیار، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

4 استادیار، گروه مبانی تعلیم و تربیت، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

5 دانشیار، گروه آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22054/jep.2024.67305.3607
چکیده

هدف از این پژوهش، ارائه مدل ذهن‌آرایی در کودکان دوره پیش دبستان است. رویکرد این پژوهش سنتز پژوهی کیفی، از نوع فراترکیب نظریه ساز بود و با استفاده از روش شش مرحله‌ای ساندلوسکی و باروسو انجام شد. در گام اول و پس از انتخاب تیم فراترکیب، سوالات پژوهش برای استخراج مدل داده‌بنیاد ذهن‌آرایی کودکان، تنظیم و معیارهای شمول و خروج مقالات مشخص شدند. در گام دوم، به جستجوی نظام‌مند منابع در پایگاه‌های اطلاعاتی پرداخته شد. در گام سوم ارزیابی کیفیت مقالات انجام و در نهایت با توجه به معیار خروج 37 مقاله اصیل انتخاب شدند. در گام چهارم با تکنیک دسته‌بندی یافته ها و تکنیک کمی فراچکیده نویسی، کدهای باز استخراج شدند. در گام پنجم نیز ابتدا 119 کد باز (مانند پایش حواس و احساسات، ابراز قدردانی، عملکرد مغز و یادگیری، غوطه‌ور شدن در کاری) استخراج گردیدند و سپس داده‌ها، مفهوم‌پردازی، مقوله‌بندی و سپس براساس مشابهت‌ها ارتباط مفهومی و خصوصیات مشترک بین کدهای باز، 13 کد محوری (مانند کیفیت مربی/معلم، کیفیت کودک، زمینه)مشخص شدند و نهایتا این 13 کد محوری در 3 مقوله پیشایندها، فرایندها و پیامدهای ذهن آرایی کودک پیش دبستانی به عنوان کدهای انتخابی در مدل جایابی شدند. در گام ششم با استفاده از تکنیک‌های اعتبارپذیری و انتقال‌پذیری، اعتبار یافته های مدل انجام شد. شکل گیری ذهن‌آرایی کودکان در سطح پیش‌دبستانی اقدامی موثر جهت هدفمند نمودن برنامه‌های دوره‌ی پیش‌ازدبستان می باشد که نیازمند توجه برنامه ریزان و سیاست‌مداران به این مهم است.