فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی اثربخشی مداخلات رفتاری در موقعیت‌های مختلف آموزشی و درمانی در طرح‌های آزمایشی نیازمند شناسایی ساختار داده‌های جمع‌آوری‌شده و روش‌های مناسب تجزیه‌وتحلیل داده‌ها است. محققان برای تحلیل داده‌های حاصل از طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل در نمونه‌های زوجی به‌منظور مقابله با مفروضه کلیدی استقلال مشاهدات، واحد تحلیل را به‌جای زوج، فرد در نظر می‌گیرند. در این شرایط، یا هرکدام از افراد زوج (زن یا شوهر) را به‌عنوان گروه‌های جداگانه تحلیل می‌کنند یا داده‌های هر دو نفر را (با جمع‌کردن یا محاسبۀ میانگین) ترکیب می‌کنند و به یک نمرۀ زوج واحد می‌رسند. ولی مشکل آن است که با این روش نمی‌توان واریانس یا تفاوت‌های مشترک درون و بین زوج را تحلیل کرد. با توجه به اینکه محققان برای تحلیل داده‌های طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل در نمونه‌های زوجی عمدتاً از تحلیل کوواریانس استفاده می‌کنند در این مقاله با یک مثال تحقیقی از داده‌های جمع‌آوری‌شده از یک طرح آزمایشی پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل، کاربرد و دقت نتایج تحلیل کوواریانس و رویکرد مدل وابستگی متقابل بازیگر- شریک (APIM) مقایسه شده است. درواقع این پژوهش از نوع تحلیل ثانویه داده‌ها است. نتایج نشان داد که مدل APIM شامل اطلاعات اضافه‏تری نسبت به تحلیل کوواریانس است؛ مدل APIM این امکان را ایجاد می‏کند که بتواند اثرات بازیگر و شریک را برآورد کرده و در تفسیر و نتیجه‏گیری مدنظر قرار دهد. زمانی بین نتایج این دو روش تناقض مشاهده می‏شود که سطح معناداری رد یا قبول فرضیه به سطح بحرانی 05/0 نزدیک است و در این موارد باید برای تفسیر و نتیجه‏گیری نهایی بسیار محتاطانه عمل کرد. در مواردی که سطح معناداری با 05/0 فاصله زیادی دارد، مشکلی ایجاد نشده و نتایج دو رویکرد همسو هستند. تغییر در تمرکز بر واحد تجزیه‌وتحلیل، به محققان امکان مطالعۀ فرآیندهای غالباً پیچیده و فرایندهای زیربنایی تعاملات اجتماعی را با روایی بسیار بیشتری فراهم می‌کند.