فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پوشاک اگرچه همیشه ضرورتی حیاتی و انکارناپذیر برای بشر بوده، اما کارکردهای دیگری نیز در زندگی او داشته است. در دوره قاجار پوشاک علاوه‌براین‌که نیاز مبرم و اساسی زندگی هر ایرانی بود، اما ازسوی‌دیگر وسیله‏ای برای نشان دادن تخصص و تمایز طبقاتی نیز بوده است. در این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با کاربست نظریه «تمایز اجتماعی» پیر بوردیو به این سؤال پاسخ داده می‏شود: آیا پوشاک در میان ایرانیان عصر قاجار صرفاً کالایی برای رفع نیازهای اساسی زندگی همچون حفاظت در مقابل سرما و گرما یا جلوگیری از برهنه ماندن بوده است یا این‌که علاوه‌براین، کارکردهای دیگری همچون نشان دادن تمایز اجتماعی نیز داشته است؟ فرضیۀ پژوهش این است که لباس علاوه‌براین‌که وسیله‏ای برای رفع نیازهای اساسی زندگی بوده است، اما ازدیگرسو ابزار مناسبی برای نشان دادن تفاخر و تشخّص اشرافی و درنتیجه انعکاس تمایزات اجتماعی میان طبقات بالا و پایین جامعه بوده است. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد اگرچه طبقات فرودست در ایران عصر قاجار بیشتر براساس طبع ضرورت‏پسند خود به لباس به چشم کالایی برای رفع نیازهای اساسی زندگی همچون حفاظت در مقابل سرما، گرما و جلوگیری از برهنگی می‏نگریستند یا براساس شغل و حرفۀ خود به‌دنبال لباس ارزان و بادوام بودند، به همین خاطر آنان نمی‏توانستند توجه چندانی به رویکرد هنری و زیباشناختی لباس داشته باشند، اما طبقات فرادست که نیازهای اولیه‏شان برآورده شده بود، در مقابل با به خرج دادن سلیقه‏ای هنری و زیباپسند، توجه خود را بیشتر معطوف به گران‏قیمت بودن، زیبایی و استفاده از تجملات در لباس‏های خود کردند تا از این طریق تشخّص و تمایز اجتماعی خود نسبت‌به طبقات فرودست را نشان دهند.