بازنمایی پلات درونی در درام ایرانی: مطالعه موردی نمایشنامههای بهرام بیضایی و نغمه ثمینی با نگاهی به مفهوم تراوئراشپیل والتر بنیامین
نویسندگان
1 استادیار گروه هنر، دانشکده عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، گروه هنر، دانشکده عمران، معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfadram.2025.385255.615970چکیده
بازنمایی پلات درونی، یکی از مؤلفههای اصلی مفهوم «تراوئراشپیل» از منظر والتر بنیامین است که ساختاری متفاوت و همسان با تعریف «پیرنگ تراژدی» دارد. در تفسیر والتر بنیامین از تراوئراشپیل دو پلات اصلی و درونی وجود دارد. پلات درونی بهصورت موازی یا متضاد با پلات اصلی و به شیوه بازی در بازی بازنمایی میشود. پلات درونی کنشی است که توسط شهید/قهرمان مطرح میشود تا نقشه دسیسهگر را برملا سازد. پژوهش حاضر، یک پژوهش کیفی با رویکرد توصیفی تحلیلی است که به بررسی مؤلفه بازنمایی پلات درونی بر نمایشنامههای مرگ یزدگرد، مجلس ضربت زدن اثر بهرام بیضائی، خواب در فنجان خالی، شکلک اثر نغمه ثمینی میپردازد. دلیل انتخاب چهار اثر نمایشی، تأکید بر رویدادهای تاریخی و سیاسی از طریق پیوند زمان گذشته و حال و بازنمایی رویدادهای سیاسی در پلات درونی است. پلات درونی در چهار متن نمایشی، از طریق زمان ذهنی کاراکترها و تکرار تاریخ، جابهجایی نقشها، نقلی بودن روایت، پیوند و همسانسازی دو موقعیت گذشته و حال، به شیوه بازی در بازی در پلات اصلی بازنمایی میشود. این آثار با به هم زدن توالی زمانی و مکانی در روایت، از ساختار پیرنگ ارسطویی فاصله میگیرند و بهجای تمرکز بر سرنوشت فردی، به بازنمایی مسائل تاریخی_ اجتماعی میپردازند. در نتیجه، پلات درونی بهعنوان ساختاری خلاقانه میتواند جایگزینی برای نگارش متون نمایشی باشد.