از چوپانان کویر تا آتابای: ملودیپردازی حسین علیزاده در موسیقی فیلم
نویسندگان
1 کارشناس ارشد آهنگسازی، گروه موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه موسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfadram.2025.388749.616003چکیده
این مقاله بر پایه مطالعه دقیق فواصل ملودیک و همچنین کارکرد موسیقی در ارتباط با تصویر، با روش توصیفیتحلیلی، گرایشها و ویژگیهای ملودیپردازی حسین علیزاده در آثار بلند سینمایی را تبیین میکند. خطوط ملودیک در آثار بلند سینمایی او، عموماً مجموعهای از خصوصیات بهکارگیری فواصل، آلتراسیون غیر مدولاسیونی درجات مد و تأکیدات تتراکوردی یا ترایکوردی در جملات را در برمیگیرد که منجر به ایجاد تشابهات ساختاری متمایز در ملودیپردازی او میشود. فواصل پرتکرار نیمپرده و تریتون در نگاه افقی و عمودی و همچنین آلتراسیون درجات مد در جهت برجستهسازی فاصلۀ دوم کوچک، جزو گرایشها شاخص علیزاده در ساخت خطوط ملودیک است. ایجاد حل یا گرایش نیمپردهای درجۀ دوم به تنیک برگرفته از مد فریژین و بهکارگیری فاصلۀ نیمپردهای، بهویژه در پایانبندی عبارات و جملات ملودیک، منجر به ایجاد اشتراکات نمایشی در سکانسهای با مضمون مشابه میشود. فواصل دوم کوچک و تریتون نهتنها بین نتهای متوالی ملودیک، بلکه گاهی به شکل متقاطع، غیر مجاور و بین خطوط مختلف به شکل عمودی نیز خودنمایی میکنند. این مقاله با تمرکز بر آثار سینمایی علیزاده، از فیلم چوپانان کویر تا آتابای در دو بخش به تحلیل ملودیپردازی و کارکرد آن میپردازد. در بخش نخست، با تمرکز بر عناصر ملودیک، تعلیقات آلتراسیونی و اهمیت فواصل مذکور در خطوط ملودیک بررسی میشود و در بخش دوم، بهطور مختصر به مضامین مشابه و کارکرد نمایشی آن اشاره خواهد کرد.