رهیافت جامعه‌شناختی نصر حامد ابوزید به مسئلۀ زن در جهان معاصر عرب

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس

doi
.13.1.81
چکیده

با تغییر موقعیت و بهبود منزلت اجتماعی و حقوق انسانی زنان در بستر تحول پاردایمیک و گفتمانی فرهنگ اروپا در قرون اخیر و انتقال دستاوردهای فکری آن به جهان اسلام، مسئلۀ زنان از موضوعات مهم جامعه ­شناختی جهان اسلام شد. درهم ­تنیدگی مسائل و تسلط گفتمان دینی در جهان اسلام نیز بخش مهمی از بحث و گفت‌وگو دربارۀ زنان را در حوزۀ دین و حیطۀ شریعت قرار می ­دهد، به این ترتیب زن از مسائل متفکران مسلمان می­شود و همچنین چالش­ های بومی زن معاصر موجب­ شد پژوهش ­های میان‌رشته ­ای و تخصصی در امور زنان شکل ­گیرد. نصر حامد ابوزید نومعتزلی، اندیشمند مسلمان با بهره­ گیری از آموزه ­های اسلامی و علومی چون جامعه­ شناسی، زبان­شناسی و رویکردی انسان­گرایی و روش ­هایی همچون هرمنوتیک با نگاهی نو و مفسرانه که برگرفته از رویکرد قرآنی است، به مسئلۀ زن توجه ویژه ­ای دارد. تلاش ­های وی متمرکز بر بازنمایی چهرۀ زن مسلمان با رویکرد جامعه­ شناختی، متناسب با تحولات عصری دربارۀ حقوق و بحران ­های اجتماعی زنان است. پژوهش پیش­رو در­پی ­دست­یابی بر مؤلفه‌های مفسرانۀ حامد ابوزید و راه حل او برای مسئلۀ زنان است. وی معتقد است چالش ­های معاصر زن مسلمان نه برآمده از قرآن، بلکه در سنت ­های مردانه، تسلط فضای پدرسالارانه و تصلب‌گرای عرب ریشه دارد. وی با بیان اینکه «مسئلۀ زن اساساً امری اجتماعی ­است» آن را از امور دینی جدا می­کند و برآن­ است تا با الگو گرفتن از نگاه قرآن به زنان، توجه به تاریخ‌مندی متن مقدس و درنهایت توسل به سکولاریسم در قانون­گذاری، به حل آن بپردازد. این پژوهش برای پرداختن به آرای حامد ابوزید از روش توصیفی ـ تحلیلی متکی بر تحلیل محتوا بهره­ گرفته ­است.