فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

داده ­های منابع تاریخی دارای ناهمگونی، تناقض و ابهام زیادی در فهم تغییرات جمعیتی اصفهان بین سده­های 10 تا 13 ق/ 16 تا 19 م هستند. ازاین‌­رو، مقالۀ حاضر با رویکردی تاریخی و روش تحلیلی - مقایسه ­ای درپی شناخت و بازنمایی تغییر و تحولات جمعیتی این شهر در طی سده ­های مذکور بوده است. نتایج­ به ­دست آمده به شرح ذیل است: نخست، کوچ­ های به خارج از شهر اصفهان که ناشی از عوامل منفی ­ایی مانند کشتار، بیماری و قحطی بود و نیز کوچ ­هایی که از خارج به پایتخت صفویه انجام می ­شد و تحت‌تأثیر جاذبه ­های مثبت اقتصادی، سیاسی و فرهنگی شهر اصفهان قرار داشت، عامل اصلی کاهش و افزایش جمعیت این شهر در طی سده ­های10 تا 13­ ق/16تا 19م بوده است. دوم، طبق یک برآورد تقریبی، شیب کلی میزان نفوس اصفهان بین آغاز سدۀ 10 ق تا اوان سدۀ 12 ق/16 تا 18م افزایشی بوده و پس از سقوط دولت صفویه، تا پایان سدۀ 19م/13 ق، دچار نوسانات شدید و کاهش معناداری شده است. سوم، تراکم اصلی جمعیت شهر در محله­ های شمال ­غرب تا جنوب ­غرب متمرکر بوده است. چهارم، کوچ طیف ­هایی با خاستگاه ­های اجتماعی ـ جغرافیایی بسیار متنوع به شهر اصفهان، نشانه ­ای از نبود برنامه و نیاز مشخص نظام اقتصادی و ضعف لایه ­های میانی قشربندی اجتماعی به‌منزلۀ گروه اصلی حامل صورت­بندی سرمایه ­داری در طی سده ­های یاد شده است؛ درنتیجه این مسئله حاکی از تمایل شکل­ بندی اجتماعی ـ اقتصادی پایتخت صفویه جهت حفظ ساختار موجود بوده است.