فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش حاضر چگونگی استفاده از گوشة کرشمه به‌عنوان مهم‌ترین دورِ ریتمیک موجود در موسیقی کلاسیک ایرانی در پیش‌درآمدهای درویش‌خان که از بنیان‌گذاران ژانر پیش‌درآمد در موسیقی ایرانی شناخته می‌شود بررسی شده است. به این منظور روش‌های ایجاد دگرة ریتمیک در کرشمه‌های ردیف مورد بررسی قرار گرفته و با روش‌هایی که درویش‌خان در ساختن پیش‌درآمد از کرشمه استفاده کرده مقایسه شده‌اند. این پژوهش که به‌طور کلی برپایة تحقیقات کتابخانه‌ای و گردآوری منابع نوشتاری و صوتی انجام شده علاوه بر این‌که نشان می‌دهد کرشمه یکی از عوامل مهمِ سازندة ساختار ریتمیکِ نخستین پیش‌درآمد‌های ساخته‌شده در موسیقی کلاسیک ایرانی است روش‌های به‌کار‌رفته در ایجاد تنوع و دگره نیز در ردیف و پیش‌درآمدهای مذکور مشابه‌اند. این روش‌ها به‌طورکلی با تغییر در افزایش یا کاهشِ تعداد یا دیرش نغمات و سکوت‌ها در تکرارهای پیاپیِ کرشمه شکل می‌گیرند. تفاوت عمدة نحوة استفاده از این روش‌ها در پیش‌درآمدهای درویش‌خان عدم استفاده از دو روش افزایش و کاهشِ دیرشِ نغمات به دلیل ملاحظات متریک است. همچنین در این پیش‌درآمدها برای حفظِ ثباتِ متر استفاده از روش‌های افزایش و کاهشِ تعدادِ نغمات، کاهش یافته و روش‌های تجمیع و تقسیم نغمات و جایگزینیِ نغمه و سکوت بیشتر به کار‌رفته‌اند. شناخت و بهره‌گیری از روش‌های مذکور که بخشی از شیوه‌های آفرینش در موسیقی کلاسیک ایرانی را نشان می‌دهند می‌تواند دستمایه‌ای برای ساخت پیش‌درآمدهای امروزی باشد.