اپرتهای فارسی دوران مشروطه از منظر جهانمحلیشدن (اپرتهای رستاخیز شهریاران ایران، پریچهر و پریزاد، الهه)
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد اتنوموزیکولوژی، گروه موسیقی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 دانشیار گروه موسیقی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22059/jfadram.2024.379399.615904چکیده
در سالهای پایانی قرن سیزدهم شمسی تحتتأثیر تغییرات سیاسی و اجتماعی پس از انقلاب مشروطه، گونههای جدیدی از نمایش در ایران شکل گرفتند که در ارتباط کامل با موسیقی قرار داشتند. در این مسیر ابتدا اُپرتهای عصر مشروطه، تحت تأثیر اُپرتهای قفقازی خلق شدند و سپس طی چند دهه فعالیت در زمینۀ ساخت اپرت در ایران با فراهم آمدن شرایط تحصیلات آکادمیک در حوزۀ آواز غربی در هنرستان موسیقی، شرایط برای تولید اولین اُپراها در ایران ایجاد شد. هدف از این پژوهش پاسخ دادن به این پرسش است که اپرتهای عصر مشروطه چه تأثیراتی از نمونههای غربیِ اپرا و اپرت پذیرفتهاند و چگونه مسیر بومیشدن پدیدۀ جهانی اپرا در آنها رخ داده است؟ از اینرو به مطالعۀ سه اپرت رستاخیز شهریاران ایران، پریچهر و پریزاد و الهه، بر پایۀ نظریۀ جهانمحلی شدن و با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی و استفاده از اسناد کتابخانهای پرداخته شده است. از نتایج مقاله حاضر میتوان به این موضوع اشاره کرد که اپرتهای پس از مشروطه بهعنوان گونۀ جهانمحلیشدۀ اپرتِ غربی در ایران بودهاند. این گونۀ جهانمحلیشده که «اپرت فارسی» نام گرفت، تحت تأثیر نفوذِ فرهنگی اپرت غربی، بخش مهمی از حیات موسیقایی ایران در سه دهۀ ابتدایی 1300 ه.ش را تشکیل داد.
