تبیین مفهومی تفکر مراقبتی در حوزه فلسفه برای کودکان به‌منظور طراحی چارچوب مفهومی و ارائه چالش‌های فراروی آن

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفة تعلیم و تربیت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه علوم تربیتی، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، تهران ایران

3 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران‌مرکز، تهران، ایران

doi
چکیده

هدف از مطالعة حاضر، طراحی چارچوب مفهومی تفکر مراقبتی در برنامة فلسفه برای کودکان است .روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی با رویکرد کیفی بوده است. جامعة پژوهش همة منابع دست اول و دوم فلسفة کودکان و مرتبط با متغیرهای پژوهش بود که به روش هدفمند انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت. همزمان با فرایند فیش‌برداری، اطلاعات جمع‌آوری شد و تحلیل داده‌ها به صورت منظم و مستمر انجام گرفت. بدین معنا که داده‌ها دسته‌بندی و تفسیر شد. یافته‌ها نشان داد تبیین چارچوب تفکر مراقبتی را می‌توان علاوه بر عنصر ارتباط‌دهنده بین تفکر انتقادی و خلاق، براساس نمود عملی این دو نوع تفکر توضیح داد. براساس نتایج، حوزة آموزش فلسفه برای کودکان، بستر مناسب ایجاد و رشد تفکر مراقبتی است. ابعاد تفکر مراقبتی عبارت‌اند از عقلانیت، مسئولیت‌پذیری، سازگاری منطقی، خلاقیت، تخیل اخلاقی، ملکه‌شدن فضائل اخلاقی، موقعیت‌نگری و غور در مفاهیم اخلاقی. اصول تفکر مراقبتی شامل اعتقاد و اطاعت از اصول ارزشی (مطلق و اعتباری) است. جنبه‌های تفکر مراقبتی شامل قدردانی، عاطفی، فعال، هنجاری و همدلی است. آموزش فلسفه برای کودکان، کودک را – با کسب شهامت و نوع‌دوستی- با اخلاق وظیفه‌گرا و نتیجه‌گرا آشنا کرده و تفکر او را به زبان اجتماعی نزدیک می‌کند. از این رو، ضرورت آموزش تفکر مراقبتی به والدین، مربیان و سیاست‌گذاران آموزش و پرورش توصیه می‌شود.