فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ماهیت چندبعدی سوگ، که ذیل دین، باورهای ماورءالطبیعه و فرهنگ تعاریف متعددی دارد، در بطن خود حاوی محتوای واحد بازآفرینی مرگ و رستاخیر ایزدان باروری است. موسیقی، در قامت یکی از عناصر آئین‌های سوگواری علاوه بر تعمیم اندوهی مشترک به سوگواران، وجهی نمادین و معنایی ثانویه نیز دربر دارد. ازاین‌رو جستار حاضر با هدف تبیین کارکرد سازهای موسیقی در آئین‌های سوگواری، درصدد پاسخ به این دو پرسش است که «در آئین‌های سوگواری از چه ادوات موسیقی استفاده می‌شده است؟» و «کارکرد و معنای نمادین این سازها چه بوده است؟»در همین راستا این مقاله یک نگاره از اقبال‌نامه نظامی به شماره ثبت 4363 با موضوع سوگواری برای اسکندر را به روش هدفمند (شاخص‌محور) برگزیده و با رویکرد آیکونوگرافی از طریق منابع کتابخانه‌ای مطالعه کرده است. نتایج حاصله حاکی از آن است که ادوات موسیقی -هواصداها، خودصداها و پوست‌صداها - به‌لحاظ واژه‌شناسی و ماهوی با مفهوم سوگواری همبستگی دارند و به‌منظور دفع شر و طلب باران به‌کار گرفته می‌شوند. این سازها به‌عنوان ابزاری روحمند و پیونددهنده میان زمین و آسمان، درخواست بارش باران و سرازیری رزق را طنین‌انداز می‌کنند. این معنای نمادین از اسطوره‌ها آغاز شده و تا آئین‌های سوگواری برای قهرمانان تاریخی کارکرد خود را حفظ کرده است.