سیر تحول مَوّال و تاریخ متأخر آن در نوبت آوازی سوری

نویسندگان

1 دکتری تاریخ هنر اسلامی، مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد گروه موسیقی، دانشکده هنرهای نمایشی وموسیقی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

doi
10.22059/jfadram.2023.360131.615762
چکیده

مَوّال فُرمی شعری‌ـ‌آوازی ا‌ست که در دسته‌ی موسیقی‌های مردمی طبقه‌بندی می‌شود. موّال به قالبی موسیقایی تطور‌یافته و به‌صورتِ بداهه در خلالِ نوبتِ آوازی در مشرقِ عربی اجرا می‌شود. این پژوهش، در پی پاسخ به پرسش‏های مربوط به منشأ موّال و سیر تحول آن و نیز جایگاه آن در نوبتِ آوازی و ویژگی‏های فُرمالِ آن، نشان می‏دهد که موّال ابتدا در عراق شکل گرفت و سپس، با تغییراتی، در مصر و سوریه رواج یافت. همچنین، از ویژگی‏های مهمِ این گونه‏ی شعری‏-آوازی که پیش از آخرین قسمتِ نوبتِ آوازی خوانده می‏شود، بداهه‏بودنِ آن، استفاده‏ی آن از جناسِ تام، از نظر شعری، و فرمِ متقارن و وزن آزاد، از نظرِ موسیقایی، است. گذشته از توصیف و تحلیلِ مضامینِ شعری و واژگانِ کاربردی در مَوّال سبعاوی (هفت‌تایی)، که در نوبتِ آوازی در سوریه غلبه دارد و نیز بررسیِ ترتیبِ اجرای خانه‌های مَوّال سبعاوی و جایگاهِ این قالب در نوبتِ آوازی، برخی از نتایج این مقاله، به‏ویژه در مقوله‏ی فرم، با تجزیه و تحلیل مَوّال‌های صباح فخری و دیگر مجریان قبل و بعد از او به دست آمده‏اند. این پژوهش به روشِ قیاسی و تاریخی و با تدقیق در فرآیندهای توصیف و تحلیل صورت گرفته است. تجزیه‌وتحلیل اجراها، تحلیلِ کلام‌ها و مشاهدات و مصاحبه ‏ها از منابعِ اصلی این تحقیق به ‏شمار می‌روند.