جاهلهای سینما: کارکرد سیاسی و اجتماعی سینمای کلاهمخملی در پهلوی دوم
نویسندگان
1 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشد پژوهش هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfadram.2023.338900.615646چکیده
سینما همواره در پیوند با سیاست بوده است. نظامهای سیاسی همواره در پی کنترل و به خدمت گرفتن سینما بودهاند و از فیلم-هایی حمایت و استقبال میکنند که از نظر سیاسی مقبول، از نظر فرهنگی مشروع و از نظر مردم محبوب باشد. آنچه سینمای «فیلمفارسی» خوانده میشود، اگرچه توسط برخی منتقدان با بیاعتنایی و کم اهمیتی توصیف میشود، اما چه در سالهای پیش از انقلاب و چه پس از انقلاب این گونه از سینما تولید شده و با وجود استقبال همیشگی، کارکردهای سیاسی داشته است.در مقاله حاضر به کلاهمخملیها، جاهلها و لوطیها در سینمای عامهپسند میپردازیم تا نشان دهیم ظهور این شخصیتها در سینمای عامهپسند چگونه بود؟ کارکرد آنها برای نظام سیاست چه بود؟ با روششناسی تحلیل گفتمانی به سه سطح توصیفی، کردار گفتمانی و کارکرد اجتماعی متن آثار سینمایی پرداخته شد تا ساختار روایی، نظام دستوری و تصویری فیلمها مطالعه گردد. نتایج نشان داد که کلاهمخملیها در سینمای عامهپسند چگونه قادر بودند با سادهسازی پدیدههایی چون گسست اجتماعی (سنت و مدرن)، فاصلۀ فرهنگی (خواص و عوام)، شکاف طبقاتی (بالا و پایین)، تعارض منافع (سیاست اقلیت و موقعیت اکثریت)، دنیایی سهل، ممکن، فانتستیک بسازند و رؤیاهای مردم را تحققپذیر کنند؛ آنها با ساخت واقعیتهای جعل شده به خدمت نظام سیاسی مسلط و تثبیت نظم اجتماعی در میآمدند.
