معرفی و مطالعۀ گونۀ (ژانر) قطعه در سنت آهنگسازی موسیقی کلاسیک ایرانی از منظر فرم و بافت؛ مطالعۀ موردی چکاد اثر پرویز مشکاتیان
نویسندگان
1 دکتری پژوهش هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.
doi
10.22059/jfadram.2022.343673.615676چکیده
مطالعۀ آهنگسازی در موسیقی کلاسیک ایرانی حوزهای نوپا است. این در حالی است که در عرصۀ عمل موسیقایی بخش قابل توجهی از کارگان اجرایی سنت ایرانی را آثار آهنگسازیشده تشکیل میدهد. در همین راستا، تحقیق حاضر به معرفی و مطالعۀ قطعه، بهعنوان مطرحترین گونۀ سازیِ از پیش ساخته شده در سنت ایرانی میپردازد. قطعه که تا پیش از این نامی عام برای اشاره به هر اثر موسیقایی بود در مطالعۀ حاضر بهصورت اسم خاص و در معنایی بهخصوص بهکار رفته است. در اینجا کوشیده شده تا ویژگیهای گونهشناختی، فرمی و بافتی این گونه تعریف و تحلیل شود. این اطلاعات، بخشی از مبانی بهدست آمده از رسالۀ دکتری نگارنده پیرامون آهنگسازی در موسیقی ایرانی است. در مطالعۀ پیشِ رو، برای ملموس شدن ویژگیهای معرفی شدۀ قطعه، چکاد اثر پرویز مشکاتیان یکی از آثار شاخص عرصۀ آهنگسازی در موسیقی ایرانی به عنوان نمونۀ موردی، از سه جنبۀ گونه، فرم و چندصدایی تحلیل شدهاست. برخلاف اغلب تحلیلهای موجود، مؤلفههایی که در این تحقیق مطالعه شدهاند، عملاً کیفیات آهنگسازانۀ اثر را تشریح میکند و نه رابطۀ آن با ردیف. این شکل مطالعه امکان میدهد تا چارچوبهای آهنگسازی در موسیقی ایرانی از جمله ماهیت اندیشۀ فرمال و همچنین نحوۀ بافتپردازی در این سنت روشنتر شود.
