تساوی یا تفاوت دیه زن و مرد با رویکردی بر مبانی امام خمینی(ره)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

doi
10.22034/matin.2025.205598.1539
چکیده

درزمینۀ تفاوت دیه زن و مرد دو نظریه بیان‌شده‫‌است؛ نظر مشهور، تنصیف و دلیل عمدۀ قائلین آن تصریح برخی روایات است. در مقابل، گروهی با تمسک به عدم‌‫تصریح قرآن و مخالفت روایات تنصیف با قرآن، اصل‫‌عدالت‫‌قضایی و کرامت‫ انسانی، به‌ تساوی دیه فتوا‫داده‌اند. نگارنده پس از مداقه در دلایل استنادی قائلین هردو نظریه و با ملحوظ قراردادن این نکته که حکم به تفاوت دیه برگرفته از نصوص قرآنی نیست به این نتیجه رسیده‌‫است که برای رفع تعارض تفاوت دیه با حقوق بین‌المللی می‌توان از دو راهکار استفاده کرد: اول اینکه با استناد به مبانی نظری امام‌‫خمینی مبتنی بر فقه پویا اجتهاد در باب تساوی دیه زن و مرد بسته نیست و می‌توان با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی حکم به تساوی داد که منطبق با مصالح، عقل و عدالت‌‫اجتماعی مدنظر اسلام است و یا این‌که از یک رویکرد جدید که جمع دو نظریه است استفاده کرد؛ یعنی هم حکم تنصیف را پذیرفت و هم با استفاده از عناوین‌‫ثانویه مثل مصلحت، ضرورت، حفظ‫‌نظام و قاعده اهم و مهم راهکاری برای جبران مابه‌التفاوت ارائه داد.