تحلیل جلوههای بینافرهنگی در ترجمههای نمایشی دو دهه اخیر ایران (مطالعه موردی نمایشنامههای رقص مادیانها و بر اساس دوشس ملفی)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، گروه ادبیات نمایشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران،
2 دانشیار گروه ادبیات نمایشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
3 استاد گروه ادبیات نمایشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22059/jfadram.2021.329615.615590چکیده
این پژوهش میکوشد با تکیه بر آراء پاتریس پاوی[i] در موضوع تئاتر میانفرهنگی و روشهای میانرشتهای مرتبط، تغییرات فرهنگی ترجمههای نمایشی را از فرهنگ مبدأ تا مقصد جستوجو کند. بهمنظور مطالعهی این تغییرات، نمایشنامههایی که در ادبیّات مرسوم نمایشنامهنویسی به «بازخوانی» شهرت دارند و یا اقتباس از نمایشنامههای خارجی به حساب میآیند، از بهترین نمونههای مطالعاتی هستند که نظریهی درام بینافرهنگی، آنها را نیز ترجمهی نمایشی میخواند. پس از توضیح پایههای نظری بحث از آراء پاوی و نظریّات مؤثّر بر نوشتههای او، نمونهکاوی توصیفی_تحلیلی، به شیوههای کتابخانهای، موارد مطالعاتی تحلیل میشوند. امید میرود پژوهش بتواند نشان دهد که تغییرات فرهنگی بر بستر میزانسن و تداخل موقعیّتهای بیانی در تلاقی فرهنگها، سطوحی از انضمامیسازی را شامل میشوند. هرچند در نهایت این اقتباسها، توجّه کافی به فرهنگ مقصد نداشتهاند. به این منظور، و با درنظر گرفتن اعتبار هنری نمایشنامهنویسها و همچنین با شرط تغییر نیافتن رسانه در مسیر ترجمهی نمایشی، تحلیل موردی در دو نمایشنامه رخ میدهد: رقص مادیانها بازخوانی محمد چرمشیر از نمایشنامهی یرما اثر فدریکو گارسیا لورکا[ii] و براساس دوشس ملفی بازخوانی نغمه ثمینی و محمد رضاییراد از نمایشنامهی دوشس ملفی اثر جان وبستر[iii].
