ساخت و اعتباریابی پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم بر اساس منابع اسلامی
نویسندگان
1 دانشگاه علامه طباطبایی، دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی دانشگاه قرآن و حدیث، فارغ التحصیل کارشناسی ارشد روانشناسی اسلامی مثبتگرا
2 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، ایران
3 استادیار، گروه اخلاق و روانشناسی اسلامی، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم.
doi
10.30487/jcp.2026.506211.1776چکیده
در فرهنگ اسلامی، حلم یکی از مفاهیمی است که ارتباطی تنگاتنگ با تنظیم هیجانات بهویژه تنظیم خشم دارد. این مقاله به فرایند ساخت پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم میپردازد که در آن از دو رویکرد کیفی و کمی استفاده شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش «تحلیل محتوای کیفی عرفی»، یک مدل مفهومی برای حلم بر اساس منابع اسلامی با تأکید بر کنترل خشم به دست آمد. بر اساس یافتههای حاصل از پژوهش کیفی، پرسشنامهای 60 گویهای تنظیم شد و بر نمونهای بالغ بر 824 عضو شبکههای اجتماعی ایتا، واتساپ و تلگرام اجرا گردید. با استفاده از روش «تحلیل عاملی اکتشافی»، چهار عامل اصلی (مدیریت شناختی، بخشایشگری، عصبانیت و ایستایی فکر) و سهخردهعامل برای عامل اول (کنترل آگاهانه، درگیرنشدن و همدلی) کشف گردید. روایی محتوا با استفاده از شاخص CVI بررسی شد. بر روی بخشی از نمونه (176 نفر) همزمان مقیاسی برای سنجش «پرخاشگری» اجرا شد که «روایی ملاک» را تأیید کرد. شواهد همگرا و افتراقی برای روایی سازه، ارائه و مطلوب ارزیابی شد. پایایی درونی پرسشنامه توسط روش آلفای کرونباخ 0.959 محاسبه و تأیید شد. در سطح عاملها و خردهعاملها نیز پایایی درونی، بررسی و تأیید شد.
