بررسی و ترانویسی تصنیفی نغمهنگاریشده به شیوۀ تلفیقی (ابجدی-نقطهای) از مهدیقلی هدایت (مخبرالسّلطنه)، با نگاهی به فواصل پیشنهادی منتظمالحکماء
نویسندگان
1 دانشیار گروه هنر، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران.
2 کارشناس ارشدِ پژوهش هنر، دانشگاه پیام نور تهرانشرق، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه موسیقی، دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfadram.2021.305797.615447چکیده
نگارنده در این مقاله درنظر دارد که پس از بررسی جزئیات روش نغمهنگاری تلفیقی مهدیقلی هدایت، که در پیوستی با عنوان دستور ابجدی در انتهای کتاب مجمعالادوار شرح داده شده است، تنها تصنیف باکلامی که به این روش در انتهای نوبت دوم این کتاب نغمهنگاری شده است را برای نخستین بار ترجمه و ترانویسی کند. روش نغمهنگاری مذکور، بهطور کلی از ترکیب نغمات هفده-گانه ابجدی در نظام موسیقایی مکتب منتظمیّه، و علائم زمانیِ روش اروپایی حاصل شده است، که صفت انتخابیِ «ابجدی-نقطهای» نیز به این تلفیق اشاره دارد. میتوان گفت که جایگزین شدن حروف ابجدی موسیقی قدیم بهجای استفاده از نقطهها، کلیدها، خطوط حامل، و علامتهای عرضی در نظام نتنویسی اروپایی، نگارش نغمات موسیقی ایرانی را در روش هدایت بسیار آسانتر و دقیقتر کرده است. همزمان، استفاده از علائم متریک موسیقی اروپایی نیز امکان نگارش دقیقتر ارزشهای زمانی را نسبت به نمونههای اولیّه نغمهنگاری ابجدی فراهم میکند. نکته قابل توجه درخصوص ترانویسی نغمات در روش تلفیقی مخبرالسلطنه این است که هدایت، همچون اهل عمل موسیقی در زمان عبدالقادر مراغی (قرن نهم هجری)، فواصل نظری در رسالات موسیقیدانان مکتب منتظمیه را، که ریشه یونانی دارند، مطبوع نمیداند، در عوض فواصل دیگری را به پیشنهاد منتظمالحکماء برای هفده نغمه مذکور ارائه میدهد.
