تحلیل هندسی و عددی آرایههای معماری آستانۀ ماهان از جنبه عرفانی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان. زاهدان، ایران
2 دکترای معماری، استادیار گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان. کرمان، ایران
3 دکترای معماری، استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل. زابل، ایران.
doi
10.22034/ksiu.2023.94.165چکیده
هدف: هدف اصلی از انجام این پژوهش، تحلیل دو جنبۀ اصلی ریاضیات؛ یعنی تحلیل «هندسی» نقوش و تحلیل «عددی» آرایههای معماری مزار شاه نعمتالله ولی ماهان بود. روش: روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانهای و برداشتهای میدانی است. در این مقاله ابتدا به شناخت اشکال و اعداد آرایههای معماری پرداخته شده و سپس احتمال ارتباط معنایی آنها را با مضامین عرفان اسلامی و اندیشههای شاه نعمتالله ولی بررسی میشود. یافتهها: نقش هندسی «چلیپا» و عدد «چهار» در تزئینات معماری آستانه بیشترین کاربرد را داشته و در ترکیب با هندسۀ هشتضلعی منتظم، نمادی از «انسان کامل» و مظهر نور الهی و یادآور «حضور منجی موعود» است. نتیجهگیری: به نظر میرسد معماران این اثر، از نقوش هندسی منحصر به فردی بر پایۀ اعداد یک تا دوازده در شمسهها و آرایهها بهره بردهاند که اشاره به اعتقادات شیعی اشاره دارند. «عدد دوازده» در نقاشی منحصر به فرد خطوط چلّهخانه برای معرفی امام دوازدهم شیعه به کار رفته و به نظر میرسد آموزههای شاه نعمتالله به صورت آرایههای معماری در مقبرۀ وی مجسّم شده است. همچنین چرخش، پیچش و گردش این دوازده تَرک و وصول آنها به دایرهای واحد، نمایانگر اصل «وحدت در عین کثرت» است.
