فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در رسالات موسیقی قدیم قواعدی جهت ساخت ادوار ملایم ذکر شده است. در رابطه با این قواعد که مهمترینِ آنها وجود بُعد ذی‌الاربع میان نغمات یک دور است این سوال مطرح می‌شود که آیا چنین قواعدی در رابطه با موسیقی دستگاهی نیز قابل تعمیم هست، و آیا به‌طور نمونه می‌توان مواردی مانند تغییر فواصل را از این طریق تحلیل کرد یا خیر؟. هدف از این پژوهش تلاش برای یافتن ارتباط میان فواصل گوشه‌های دستگاه ماهور از ردیف میرزاعبدالله بر اساس قواعدی‌ است که تحت نام اسباب تنافر در موسیقی قدیم ایران مطرح شده است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی- تحلیلی است. برای تحلیل گوشه‌ها، ابتدا به نغمات مُد اصلیِ دستگاه ماهور رجوع شده و نغماتی که بالقوه فاقد فاصله «چهارم درست» با دیگر نت‌های دستگاه هستند، به عنوان نت‌های مستعدّ تغییر، دانسته شده‌اند. صحّت این امر در بررسی گوشه‌ها نیز دیده شده است. در ادامه با فرض برقراری قواعد موسوم به اسباب تنافر، به بررسی گوشه‌ها از جمله چیدمان و توالی خاص‌ و تغییر فواصل آنها پرداخته شده است. نتایج حاصله بیانگر آن است که در تغییر فواصل مُد اصلی علاوه بر تأثیر بُعد ذی‌الاربع، عواملی مانند گسترۀ صوتی هر گوشه، نحوه چیدمان جملات گوشه‌ها شامل؛ متن اصلی و فرودها و همچنین کوک ساز نیز تأثیر دارند.