بازشناسی ویژگی‌های مرکزی موسیقی ایرانی به عنوان عناصر هویت‌ساز در این سنت( علمی- پژوهشی)

نویسندگان

1 استاد گروه موسیقی، دانشکده نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jfadram.2020.286556.615341
چکیده

کارگان مرتبط با سنت موسیقی کلاسیک ایرانی، حاوی آثار موسیقایی متنوعی است که نسبت‌های‌ متفاوتی با ردیف به عنوان کارگان مرجعِ این سنت دارند. از سوی دیگر، با وجود فرآیندهای دگرگونیِ رویداده در حیات موسیقایی صد و پنجاه سال گذشته، قاعدتا وجود عناصر مشخصی وجه ایرانی بودن یک اثر را تامین کرده و نزدیکی آن را به هستۀ مرکزی سنت موسیقایی نشان می‌دهد. بنابر نظر نتل این عناصر در یک فرهنگ موسیقایی می‌بایست دارای سه ویژگی باشند: تکثر در بستر سنت، تأکید اهل فن و مقاومت در برابر تغییر. روش تحقیق در مطالعۀ حاضر بدین صورت است که شاخص‌ترین مفاهیم قابل قرارگیری در زمرۀ ویژگی‌های مرکزی موسیقی کلاسیک ایرانی، بر اساس سه ویژگی مذکور بررسی شده و از طریق استقرا در منابع مکتوب و همچنین مصاحبه با داریوش طلایی و عبدالمجید کیانی، شخصیت‌های مرجع سنت موسیقایی استخراج شده‌است. نتیجتا پنج دسته از ویژگی‌ها به‌دست آمده است که عبارت‌اند از: ساختار و تنوع مدال، گام بالقوه و فواصل، بیان موسیقایی، ریتم و ویژگی‌های گونه‌شناختی. در نهایت با نگاهی به وجوه اشتراک و تفارق میان ویژگی‌های هویتی موسیقی ایرانی و فرهنگ‌های هم‌خانوادۀ این سنت، سعی می‌کند به این پرسش به‌طور کاربردی‌تری پاسخ دهد که هویت موسیقایی چه شاخصه‌هایی دارد.