طراحی و بهبود عملکرد خطوط اتوبوس تغدیهکننده سیستم مترو با استفاده از الگوریتم فراابتکاری:مطالعه موردی خط 3 مترو تهران
نویسندگان
1 استاد
2 استادیار
3 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد
doi
10.48311/mcej.2026.99168.0چکیده
حملونقل همگانی نقش کلیدی در توسعه پایدار شهری ایفا کرده و شامل شیوههای متنوعی است که در دو دسته انبوهبر و غیرانبوهبر تقسیم میشوند. بهینهسازی عملکرد و یکپارچگی این شیوهها، بهویژه در طراحی شبکههای تغذیهکننده که خطوط اتوبوس را به شبکههای انبوهبر مانند مترو متصل میکنند، اهمیت ویژهای داشته است. این پژوهش با هدف افزایش مطلوبیت و حجم استفادهکننده حملونقل همگانی انبوهبر و در خصوص محدوده مطالعاتی خطوط اتوبوس تغذیهکننده سه ایستگاه عبدلآباد، شهرک شریعتی و زمزم در خط ۳ متروی تهران انجام شده است. بمنظور شناسایی، تحلیل و بهبود زیر شبکه مورد مطالعه، الگوریتمی چهار مرحلهای مورد استفاده قرار گرفته است که ابتدا خطوط تغذیهکننده را شناسایی و سپس به دو شیوهی بهبود یکسان در کل طول خط و بهبود محدود در ایستگاههای منتخب پیادهسازی میشود. سناریوهای تعریفی در نرمافزار شبیهساز emme/2 شبیهسازی و با چهار معیار کلیدی تعداد سفرهای تولیدشده با حملونقل همگانی، تعداد مسافرسوارشده خط ۳ مترو، نسبت سفرهای همگانی به تعداد ناوگان و نسبت مسافران مترو به تعداد ناوگان تحلیل و ارزیابی گردید. براساس نتایج حاصل شده کاهش سرفاصله زمانی خطوط تغذیهکننده به طور کلی باعث افزایش سفرهای حملونقل همگانی و مسافرسوارشده مترو میشود؛ اما در برخی موارد، خطوط اتوبوس به رقیب مترو تبدیل شده و لزوما به افزایش کاربران مترو منجر نشده است. سناریوهایی که شامل خطوط تغذیهکننده توقف محدود بوده، بیشترین اثربخشی را در افزایش استفاده همزمان از مترو و دیگرگونههای حملونقل همگانی نشان دادهاند. افزایش ناوگان شبکه تغذیهکننده بدون تخصیص مسیر ویژه بدان منجر به افزایش تراکم ترافیکی و کاهش سطح سرویس میگردد. این پژوهش در بخش سیاستگذاری بر اهمیت تعیین هدفگذاری و وزندهی مناسب معیارها در انتخاب بهینه سناریوها تأکید داشته و میتواند راهنمایی برای بهبود سرویس خطوط تغذیهکننده و ارتقای یکپارچگی شبکه حملونقل عمومی شهری باشد.
