نقش فناوری‌های دیجیتال در احیاء مواریث فرهنگی با رویکرد پایداری؛ نمونه موردی؛ مجموعه شیخ امین‌الدین جبرائیل در اردبیل

نویسندگان

1 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، شهر تهران

2 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

3 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، شهر تهران

doi
10.48311/bsnt.2026.116904.82883
چکیده

اهداف: این پژوهش با ارائه یک مدل تلفیقی نوآورانه برای حفاظت پایدار از میراث، فراتر از کاربردهای متعارف فناوری می‌رود. هدف تبدیل یک اثر حاشیه‌نشین به یک پلتفرم تعاملی فیزیکی-دیجیتال است. نوآوری کلیدی در چارچوب عملیاتی آن نهفته است که فناوری‌های واقعیت مجازی، افزوده و التقاطی را در چارچوب سخت‌گیرانه منشورهای بین‌المللی حفاظت تلفیق می‌کند تا شکاف سنتی بین حفاظت ایستا و توسعه اقتصادی را از بین ببرد. روش‌ها: این مطالعه از راهبردی ترکیبی بهره گرفته است که شامل پژوهش‌های آرشیوی، ارزیابی انتقادی منشورهای بین‌المللی حفاظت، و برداشت‌های میدانی می‌شود. هدف از این بررسی، شناسایی و تحلیل محدودیت‌های حقوقی، فنی و فضایی و ارائه راهبردهای طراحی منطبق با استانداردهای جهانی میراث فرهنگی بوده است. یافته‌ها: واقعیت مجازی امکان بازسازی بناهای تخریب شده یا آثار غیرقابل دسترس را فراهم می‌سازد، در حالی که اصالت مادی بافت تاریخی حفظ و تعامل کاربر با اثر تاریخی افزایش می‌یابد. موزه ترکیبی پیشنهادی از فناوری‌های واقعیت مجازی (واقعیت افزوده و التقاطی) بهره می‌گیرد تا بازسازی‌های تعاملی، شبیه‌سازی‌های آموزشی و نمایشگاه‌های دیجیتال را ارائه کند. این ادغام نه تنها تجربه بازدیدکنندگان را غنی می‌سازد، بلکه به محدودیت‌های ناشی از چارچوب‌های سخت‌گیرانه حفاظتی پاسخ می‌دهد.  نتیجه‌گیری: فناوری دیجیتال نباید صرفاً ابزاری کمکی تلقی شود، بلکه باید به‌مثابه یک راهبرد جامع در نظر گرفته شود که قادر است دوگانگی سنتی میان حفاظت ایستا و توسعه اقتصادی را بازپیکربندی کند. با تبدیل بقعه شیخ امین‌الدین به یک پلتفرم دیجیتال تعاملی، این پژوهش الگویی تعمیم‌پذیر برای حفاظت از میراث تاریخی کم‌تر مورد توجه، ارتقای گردشگری فرهنگی و حمایت از مدیریت پایدار میراث معرفی می‌کند.