فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهداف: معماری ایران در دوران اسلامی نمونه‌ای بارز از تأثیرگذاری فضای معماری بر ذهن انسان‌ها است؛ فضاهایی که معماران گذشته خلق کرده‌اند، نه‌تنها از زیبایی و اصالت برخوردار بوده‌اند، بلکه حس آرامش و معنویت را به‌طور مؤثری منتقل می‌کنند. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر ایجاد حس آرامش در معماری فضاهای اسلامی و مذهبی است و حرم حضرت شاهچراغ (علیه‌السلام) در شیراز به‌عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شد. روش‌ها: روش تحقیق ترکیبی طراحی شد؛ ابتدا بخش توصیفی-تحلیلی به بررسی ویژگی‌های کالبدی و حسی حرم پرداخته شد و سپس بخش آزمایشگاهی و پیمایشی برای تحلیل واکنش‌های زیستی و ذهنی کاربران انجام گردید. در بخش آزمایشگاهی، ۱۷ نفر شرکت‌کننده واکنش‌های زیستی شامل ضربان قلب، نبض، فشار خون و دمای بدن خود را هنگام مواجهه با فضا اندازه‌گیری کردند. در بخش پیمایشی نیز ۲۰۰ زائر با پرسش‌نامه محقق به سوالات مرتبط پاسخ دادند. یافته‌ها: نتایج نشان داد که مؤلفه‌های کالبدی و حسی در معماری حرم حضرت شاهچراغ (علیه‌السلام) تأثیر مثبت و قابل‌توجهی بر ذهن کاربران داشته است. این فضاها توانسته‌اند حس آرامش، تمرکز ذهنی و تجربه معنوی را در زائران تقویت کنند و واکنش‌های زیستی نیز همسو با این تجربه نشان‌دهنده آرامش روانی شرکت‌کنندگان بود. نتیجه‌گیری: این پژوهش بر اهمیت طراحی فضاهای مذهبی با رویکرد انسان‌محور و توجه به جنبه‌های حسی و زیستی تأکید دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری اسلامی می‌تواند به‌طور مؤثری سلامت روان و تجربه معنوی افراد را ارتقا دهد و طراحی آگاهانه فضاهای مذهبی می‌تواند اثرات مثبت پایدار بر کاربران داشته باشد.