قابلیت استناد پیامهای الکترونیکی در دعاوی خانواده با تأکید بر ملاحظات حریم خصوصی
نویسندگان
1 نویسنده مسئول، استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: n.shariati@modares.ac.ir
2 کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: z.halimi@modares.ac.ir
doi
10.22034/lrsi.2025.540470.1416چکیده
هدف: در سالهای اخیر، پیامرسانها و شبکههای اجتماعی مانند واتساپ، اینستاگرام و تلگرام به ابزارهایی مؤثر در شکلگیری، تشدید و اثبات دعاوی خانوادگی تبدیل شدهاند. در پروندههایی نظیر طلاق، حضانت یا نفقه، طرفین به پیامها، تصاویر یا مکالمات این فضاها استناد میکنند. با وجود این، نظام حقوقی ایران فاقد چارچوبی شفاف درباره ارزش اثباتی این ادله است. هرچند قوانینی همچون آیین دادرسی کیفری و جرایم رایانهای به موضوعاتی چون شنود، دسترسی غیرمجاز و افشای اطلاعات پرداختهاند، اما جایگاه این ادله در دعاوی خانوادگی، بهویژه از منظر مشروعیت تحصیل، قابلیت انتساب و تعارض با حریم خصوصی، همچنان محل ابهام است. بنابراین پرسش اصلی پژوهش پیش رو آن است که پیامهای ردوبدلشده در پیامرسانها چه جایگاهی در اثبات دعاوی خانوادگی دارند؟روش: این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانهای و اسنادی، به بررسی نظریات و مقررات موجود میپردازد. منابع شامل کتب تخصصی، مقالات علمی، قوانین داخلی و بینالمللی و دیدگاههای حقوقدانان است.یافتهها: یافته های پژوهش نشان میدهد که پیامهای مبادلهشده در پیامرسانها از نوع «دادهپیام مطمئن» هستند و مطابق قانون تجارت الکترونیک، دادگاهها نمیتوانند صرفاً به دلیل شکل یا قالب الکترونیکی، آنها را رد کنند.نتیجهگیری: نتایج پژوهش حاکی از ان است که با توجه به معیارهایی همچون رمز یکبارمصرف، هشدارهای ورود و شناسه یکتای پیام، این ادله واجد شرایط دادهپیام مطمئن بوده و باید در دادرسی پذیرفته شوند. اقتضای عدالت در دادرسی نیز ایجاب میکند که در عصر دیجیتال، چنین مستنداتی بهعنوان دلیل معتبر به رسمیت شناخته شوند.
