تبیین مدل نظری جایگاه معماری در ارتقاء کیفیتهای کالبدی فضاهای عمومی بهمثابه میراث شهری معاصر
نویسندگان
1 پژوهشگر دکتری معماری دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران.
2 استاد دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، و استاد گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران
3 استاد دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، و استاد گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران
doi
چکیده
اهداف: فضاهای عمومی شهری که در تجربههای قرن اخیر شهرسازی ایران شکلگرفتهاند، بخشی از حافظه تمدنی معاصر و بستر زیست اجتماعی شهری پس از تحولات مدرنیته هستند. معماری به عنوان یک مؤلفه شهری، پیوسته جایگاهی مؤثر بر کیفیت فضاهای عمومی و ارتقاء مدنیت در آن ها داشته که در دهههای اخیر به دلایلی نظیر غلبه بعد اقتصادی فضا و فرهنگ مصرف گرایی، این نقش کمرنگ شده است. هدف این پژوهش ارائه مدلی نظری در جهت تبیین جایگاه معماری در ارتقاء کیفیات کالبدی فضاهای عمومی است. روش ها: پژوهش در قالب منطق پارادایمی اثباتگرایی، رابطه علت و معلولی میان عناصر معماری و کیفیات کالبدی فضای عمومی را بررسی کرده و با روشی توصیفی-تحلیلی به ارائه طرح نظری منسجم در این ارتباط می پردازد. یافته ها: نظام کالبدی شهر در سه مقیاس کلان، میانی و خرد مورد خوانش قرار میگیرد. مقیاس خرد مربوط به چگونگی ایفای نقش معماری در کیفیت کالبدی فضاهای عمومی است. این نقش معماری از طریق پنج دسته کلی از عناصر کالبدی یعنی پیکره، توده و فضا دیالکتیک درون و بیرون، اندازه فضا، و مؤلفههای فضا صورت پذیرفته که بهطور مستقیم بر سه دسته کلی از کیفیات کالبدی فضاهای عمومی یعنی ماهیت عناصر (دسترسی و انعطافپذیری)، روابط میان عناصر (محصوریت، پیوستگی، تحرک) و سکانسبندی (توالی، سلسلهمراتب، و تضاد و تباین) تأثیر میگذارد. نتیجه گیری: معماری و فضای عمومی دو میراث مهم شهری معاصر هستند که در نظمی همپیوند بر یکدیگر تأثیرگذارند. بیان هویت شهر، در گرو برقراری نسبتی متناسب و صحیح بین نظام کالبدی معماری و کیفیت زیست اجتماعی در شهر است.
