آرایه به مثابه عنصری ساختاری در موسیقی دستگاهی ایران
نویسندگان
1 کارشناس ارشدِ نوازندگی موسیقی ایرانی، دانشگاه هنر تهران
doi
10.22059/jfadram.2013.30299چکیده
این مقاله در پی آن است تا بر پایة مطالعات عملی و بررسی نمونههای اجرایی متعدد نشان دهد که در موسیقی دستگاهی ایران آرایهها، علیرغم معنای مستتر در نامشان، صرفاً برای آراستن نیستند. در این راستا، ابتدا توضیحاتی کوتاه دربارة مفهوم و جایگاه آرایه در موسیقی دستگاهی خواهد آمد، سپس آرایهها، با دیدگاهی متفاوت، به دو دستة آرایههای نغمهمحور و آرایههای مایهمحور تقسیمبندی خواهد گردید. در ادامه پس از توضیحاتی مفصل در موردِ عنصر تحریر، به عنوان مهمترین آرایه در شکلدهی به ساختار موسیقی دستگاهی، با تکیه بر مطالعهای آماری نشان خواهیم داد که تحریرها بیش از نیمی از بار اجراهای این موسیقی را به دوش خود دارند. این مطالعه در مورد موسیقیِ آوازی بر پایة بررسی 35 نمونه از اجراهای اساتیدِ این رشته در دستگاه چهارگاه و آواز بیات اصفهان و محاسبة زمانِ اجرای تحریرها انجام خواهد شد. براین اساس خواهیم دید که بیش از 55 درصد کل اجراهای موسیقی آوازی را الگوهای متنوع تحریری تشکیل میدهند. بهعنوان نتیجة اصلی این مقاله میتوان گفت، دستکم در مورد موسیقی دستگاهی، آرایهها نه تنها صرفاً عناصرِ تزئینیِ قابلِ حذف نیستند، بلکه با بدنة اصلیِ این موسیقی ارتباطی اندامواره دارند و در شکلدهی به زبان ویژة آن، نقشی اساسی ایفا میکنند.
