فرصتها و چالشهای روزنامهنگاری تحقیقی در ایران
نویسندگان
1 دانشیار، گروه ژورنالیسم، دانشکده علوم ارتباطات - رسانه، دانشگاه صدا وسیما، تهران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: minavand@iribu.ac.ir
2 کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران، ایران، تهران ، رایانامه: momahdisohbati@ut.ac.ir
3 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، ایران، تهران، رایانامه: yasamankhani1380@gmail.com
doi
10.22034/lrsi.2024.473270.1228چکیده
هدف: مسئله اصلی این تحقیق فهم فرصتها چالشهای وزنامهنگاری تحقیقی در ساختار سیاسی، حقوقی و رسانهای مختص به ایران است. در این مسیر به بررسی متغیرهای مهمی همچون ساختار سیاسی، دولت و نیروهای سیاسی، افکار عمومی، چارچوب های حقوقی و قانونی، نحوه و میزان دسترسی به اطلاعات، وضعیت آموزش و فرایندهای کسب تجربه خواهیم پرداخت. این پژوهش با هدف شناسایی چالشها و تلاش برای رفع آن و تقویت و استفاده از فرصتها و نتایج مثبت روزنامهنگاری تحقیقی برای دستیابی به نتایج آن مانند شفافیت و کاهش فساد در کشور است.روش: روش این تحقیق تحلیل محتوای کیفی است که داده های آن از طریق مصاحبه با خبرنگاران، سردبیران، مدیران رسانهای، کارشناس حقوقی، کارشناسان رسانه و اساتید حوزه ارتباطات و خبر بدست آمده است. پایایی این تحقیق در دو مقوله اصلی یعنی چالش و فرصت به ترتیب 0/71و 0/80 بود.یافتهها: فرصتها شامل ضریب نفوذ بالای صداوسیما، سامانه سوتزنی، فرهنگ امر به معروف، تکنولوژیهای نوین، همراهی افکار عمومی در شبکههای اجتماعی و قرارداشتن ایران به عنوان کشوری در حال توسعه است. چالش ها نیز شامل، ضعف آموزش روزنامهنگاری، ضعف ساختار حزبی، ضعف عملکرد صداوسیما، فقدان ادبیات نظری اختصاصی، همکاری کند و ناقص سازمانها در ارائه اطلاعات، جای خالی قوانین مختص خبرنگاران تحقیقی و حمایت از آنان، دایره جرائم گستردهتر در ایران، خطای تعریف روزنامهنگاری، فضای مجازی و دروغپراکنی و عدم استفاده از تکنولوژی نوین است.نتیجه: نتایج تحقیق حاضر نشان می دهد که چالشهای پیش روی روزنامهنگاری تحقیقی در کشور بیش از فرصتهاست. اصلاح این رویه از تعریف واحد از سوتزنی و روزنامهنگاری تحقیقی آغاز شده و به اصلاح ساختار سیاسی و حقوقی و رواج سوتزنی در افکار عمومی ختم میشود. ایران مشابه کشورهای حوزه خاورمیانه ضعف جدی در ارائه اطلاعات داشته و ساختار سیاسی غلبه و تسلط بیشتری بر خبرنگاران دارد. روزنامهنگاری تحقیقی در ایران مانند عربستان هنوز به بلوغ نرسیده است. همچنین ساختار مالکیت رسانهها در ایران مانند نیجریه، روزنامهنگاری تحقیقی را تضعیف میکند. همچنین رویکرد اختصاصی با استفاده از فناوریهای مدرن نیاز اصلی برای ارائه چشمانداز بهتر در حوزه روزنامهنگاری تحقیقی برای کشور است. بازسازی آموزش روزنامهنگاری در ایران به مانند نیجریه با شرایط اقتصادی نامناسب کشور و فسادهای درون سیستم، عامل شکلدهی به افکار عمومی در آینده بهعنوان نگهبان است.