انعکاس ملیگرایی در ادبیات نمایشی روزگار پهلوی اول
نویسندگان
1 کارشناس ارشد ادبیات نمایشی، دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
2 استاد گروه آموزشی هنرهای نمایشی، دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
doi
10.22059/jfadram.2012.24367چکیده
کاوش در باب ملیگرایی در ادبیات نمایشی ایران، ما را با دو برههی مشخص در تاریخ یکصدوپنجاه سالهی خود مواجه میکند، یکی روزگار پهلوی اول و دیگری دوران جنگ ایران و عراق که در ادبیات نمایشی آن دوران- و حتی تاکنون- با عنوان تئاتر دفاع مقدس آثار زیادی را به خود اختصاص داده است. اما رویکرد کلی این تحقیق، بررسی و شناخت نهضت شعوبیه - نخستین جنبش ناسیونالیسم ایرانی- به عنوان مقدمه و آبشخوری تاریخی برای جریان ناسیونالیسم روزگار پهلوی اول است که در ادبیات نمایشی این دوران هم انعکاسی تام و تمام یافته است. نهضت شعوبیه از آن جهت برای این نوشته حایز اهمیت است که نه تنها به نوعی نقطهی آغاز ملیگرایی به شکل یک نهضت سازمانیافته در این سرزمین است، بلکه آتش زیر خاکستر آن در دورهی پهلوی اول هم، دیگر بار زبانه میکشد و در ادبیات نمایشی آن دوران هم جلوهگری میکند. از طرفی، اشتراکاتی میان نهضت شعوبیه با ناسیونالیسم ظهوریافته در ادبیات نمایشی روزگار رضاشاه نیز وجود دارد. ملیگرایی در ادبیات نمایشی این دوره، تا حد زیادی از الگوهای جبهههای ادبی و علمی- فرهنگی نهضت شعوبیه الگوبرداری و پیروی کرده است. این پژوهش نشان میدهد که الگوهای تفکر و مبارزه نهضت شعوبیه- جز در مواردی اندک- شباهتهای کلانی با الگوهای تفکر و مبارزهی ناسیونالیسم عصر پهلوی اول دارد.
