فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مصرف‏الکل،‏ سیگار و سایر مواد در میان نوجوانان یکی از مهمترین مشکلات‏بهداشتی جوامع است. پژوهش‏حاضر به منظور بررسی عوامل خطر‏ساز و حفاظت‏کننده مرتبط با مصرف الکل، سیگار و سایر مواد در نوجوانان 18-13 کشور انجام شد. 2538 نفر از دانش‏آموزان‏راهنمایی و متوسطه و پیش‏دانشگاهی مشغول به تحصیل در (85-1384) از ده استان کشور (1255 دختر و 1283 پسر) با روش نمونه‏گیری خوشه‏ای انتخاب و با استفاده از دو پرسشنامه بررسی وضعیت مصرف مواد و پرسشنامه عوامل خطر‏ساز و حفاظت‏کننده مصرف‏مواد (RAPI) مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‏ها با استفاده از روش‏ تحلیل‏ همبستگی و رگرسیون چندگانه تجزیه و تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد که مجموعه‏ای از عوامل خطر‏ساز و حفاظت‏کننده در چند‏حیطه مختلف با مصرف الکل، سیگار و سایر مواد در نوجوانان مرتبط است. در حیطه خانواده عوامل پیوند ضعیف با خانواده و تعارض‏های خانوادگی و در حیطه ‏فردی عواملی مانند هیجان‏خواهی‏بالا، نگرش‏مثبت به مواد، سطح‏پایین جرأتمندی، خودپنداره منفی و خلق افسرده از مهمترین پیش‏بینی کننده‏های مصرف مواد در نوجوانان بودند. در حیطه‏ اجتماعی و مدرسه داشتن همسالان مصرف‏کننده و دارای رفتارهای ضد‏اجتماعی و عدم تعهد به مدرسه و فضای‏روانی اجتماعی نامناسب مدرسه به طور معنی‏داری با مصرف مواد رابطه داشتند. با توجه به اینکه مصرف مواد در نوجوانان پدیده‏ای چندعاملی است، برنامه‏های پیشگیرانه باید چند سطحی بوده و عوامل خطر‏ساز و حفاظت‏کننده را در حیطه‏های مختلف هدف قرار دهند. طراحی مداخلات‏آموزشی برای والدین، کارکنان ‏مدارس و نوجوانان باید بخش مهم برنامه‏های پیشگیرانه باشد. آموزش مهارت‏های زندگی برای ایجاد تغییر در دانش، نگرش و مهارت‏های فردی و اجتماعی نوجوانان می‏تواند در پیشگیری از مصرف مواد مؤثر واقع باشد.