ارزیابی و شناسایی ساختار فضایی و عملکردی شهر اصفهان (مطالعه موردی: محلات منطقه 9 شهر اصفهان)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

2 گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

3 مرکز تحقیقات گردشگری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

4 گروه جغرافیا، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

doi
10.22034/jget.2025.492105.1595
چکیده

ساختار فضایی شهری به توزیع و آرایش مکانی فعالیت‌ها، کاربری زمین و شبکه‌های زیرساختی اشاره دارد که تعیین‌کننده تعاملات فضایی و عملکردی در شهر هستند. این مفهوم نقش مهمی در پایداری شهری و عدالت توزیعی ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار عملکردی-فضایی محلات منطقه 9 شهر اصفهان صورت گرفته است. این شهر به‌عنوان یکی از کانون‌های تاریخی و فرهنگی ایران، ترکیبی از ساختارهای سنتی و مدرن را شامل می‌شود و در سال‌های اخیر تغییرات فضایی و عملکردی زیادی را تجربه کرده است. تحلیل این پژوهش در چهار بعد اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی و خدمات شهری-محیط زیست در محلات منطقه 9 شهر اصفهان صورت گرفته است. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های مبتنی بر طیف لیکرت از دو گروه خبرگان و شهروندان جمع‌آوری و با آزمون T-Test تجزیه و تحلیل شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که تمامی ابعاد بررسی‌شده تأثیری بالاتر از حد متوسط بر بهبود وضعیت محلات منطقه داشته‌اند. در این میان، تفاوت معناداری در ابعاد اقتصادی، کالبدی و خدمات شهری-محیط زیست بین نظرات خبرگان و شهروندان مشاهده شده است، در حالی که در بعد اجتماعی-فرهنگی چنین تفاوتی وجود ندارد. همچنین، خبرگان در ابعاد اقتصادی و خدمات شهری-محیط زیست ارزیابی بالاتری نسبت به شهروندان داشتند. بر اساس یافته‌ها، پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت محلات منطقه ارائه شده و این اقدامات می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی ساکنان و تحقق توسعه پایدار در محلات این منطقه داشته باشد. برای نمونه تأمین خطوط مترو و ایستگاه ‌های مترو در نواحی جنوبی و غربی، ضمن کاهش زمان سفر و مصرف انرژی، توزیع متوازن ‌تر دسترسی ‌ها را در پی خواهد داشت. همچنین، با هدف کاهش نابرابری‌ها، توسعه امکانات آموزشی و فرهنگی در نواحی محروم و کم ‌برخوردار منطقه 9 مانند شمال و شمال غرب ضروری است.