بازخوانی اولین متنهای فارسی روزنامهنگاری در ایران: «تحفهالعالم» و «مسیر طالبی»
نویسندگان
1 استادیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی
doi
چکیده
موضوع: هر چند طلیعه آغاز حرفه روزنامهنگاری ایران در زمان محمدشاه قاجار همراه با نشریه «کاغذ اخبار» و کوششهای مؤسس آن یعنی «میرزا صالح شیرازی» صورتی قابل توجه یافت و این حرکت در واقع آغاز موج آشنایی ایرانیان با رسانهها- اگر چه بهصورت ابتدایی- نام گرفت، اما برخی نویسندگان و سیاحانی هم بودند روزنامه و روزنامهنگاری را پیش از وی به فارسیزبانان معرفی کردند این متنها تا حدی بسیار در تاریخ روزنامهنگاری ایران مغفول ماندهاند و لازم است از نو بازخوانی و بررسی شوند. سفرنامه «تحفهالعالم» نوشته «میرعبدالطیف خان شوشتری» و سفرنامه «مسیر طالبی» نوشته «میرزا ابوطالبخان اصفهانی» از جمله این متون مغفول مانده هستند. در این مقاله سعی بر آن داریم با طرح دو سوأل، نقش و اهمیت کتابهای مذکور را در زمینه روزنامه و روزنامهنگاری مورد بازخوانی قرار دهیم: 1. اهمیت کتابهای تحفهالعالم و مسیر طالبی در بافتار اجتماعی و فرهنگی زمانه خود چیست؟ 2. کتابهای تحفهالعالم و مسیر طالبی از منظر روزنامهنگاری و علوم رسانهای دارای چه نکات برجسته و قابل توجهی هستند؟روش پژوهش: این مقاله با رویکردی تاریخی- توصیفی و با روش کتابشناسی توصیفی/ تحلیلی نگاشته شده است و در صدد است به بررسی نخستین متنهای فارسی در زمینه روزنامهنگاری بپردازد.یافتهها: یافتههای مقاله نشان میدهد که دو متن مورد بررسی از منظر معرفی «شیوههای روزنامهنگاری» برای فارسیزبانان دارای اهمیت بسیار هستند، چرا که در زمانهای نگاشته شدند که هنوز در ایران مفهومی به اسم روزنامه و مطبوعات، ناشناخته بود و همچنین از منظر علم تاریخنگاری نیز رویکرد «عینی تاریخی» را برای خود برگزیدهاند.نتایج: در نهایت مقاله پیشنهاد دارد که این متون بازبینی شوند و در سطوح آموزشی روزنامهنگاری مورد بازخوانی قرار گیرند. همچنین اهمیت بررسی متون تاریخی برای درک بهتر سیر تحولی و تکاملی روزنامهنگاری در ایران، از جمله نتایج حاصله پژوهش پیشروی است.
