ارزیابی آسیب ­پذیری لرزه­ای ساختمان­ های مهم و حیاتی در فضاهای شهری(مطالعه موردی: شهر خرم­ آباد)

نویسندگان

1 دکتری اقلیم شناسی، پژوهشگر جهاد دانشگاهی لرستان، خرم آباد، ایران.

2 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، و پژوهشگر جهاد دانشگاهی لرستان، خرم آباد، ایران.

3 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

4 استادیار، گروه جغرافیا، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

doi
10.22034/jget.2024.444226.1545
چکیده

مقدمه: زمین لرزه­ها که منادی قوی ویرانی هستند، سایه­ای طولانی بر فضاهای شهری می­افکند. فراتر از تهدید فوری فروریختن ساختمان و تلفات انسانی، تأثیر آنها اغلب در بافت پیچیده زندگی شهری موج می­زند، زیرساخت­های حیاتی را مختل می­کند و مانع از بازیابی پس از فاجعه می­شود. در این سناریوی خطرناک، اطمینان از انعطاف­پذیری ساختمان­های مهم و حیاتی در درجه اول اهمیت قرار می­گیرد. یکی از گام­های اساسی در کاهش خطر زلزله، تعیین میزان آسیب­پذیری ساختمان­های موجود و شناخت نقاط ضعف آنها در برابر زلزله می­باشد.هدف: پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آسیب­پذیری لرزه­ای و ارائه مدل مدیریت بحران جهت ساختمان­های مهم، حساس و حیاتی شهر خرم آباد با روش اکتشافی تدوین شده است.روش­شناسی: ابزار مورد استفاده شامل تهیه چک لیست محقق­ساخته و استفاده از نقشه­های زمین­شناسی 1:25000، مدل رقومی ارتفاع با قدرت تفکیک 10 متر و نقشه کاربری اراضی شهری با مقیاس 1:2000 می­باشند. ابتدا معیارهای اثرگذار بر آسیب پذیری ساختمان های مورد مطالعه از منابع و نقشه­های ذکر شده استخراج شد. سپس با حضور در فضاهای مورد مطالعه، چک لیست طراحی شده، تکمیل و در ادامه داده­ها در محیط نرم افزار Arc GIS با استفاده از منطق فازی مورد تحلیل قرار گرفتند و میزان آسیب­پذیری فضاهای مورد مطالعه بر اساس شاخص­های استخراج شده مشخص گردید.قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی تحقیق شامل 50 ساختمان مهم و حیاتی شهر خرم­آباد در مرکز استان لرستان مانند بیمارستان­ها، مراکز آتش نشانی، پناهگاه­ها، مراکز توزیع سوخت، انبارهای مواد غذایی، مراکز فعالیت­های سیاسی، اداری، مذهبی، مراکز تاسیسات شهری می­باشد.یافته‌ها و بحث: نتایج نشان داد که 22 درصد ساختمان­های مورد مطالعه، در طبقه با آسیب­پذیری خیلی کم، 38 درصد ساختمان­ها آسیب­پذیری متوسط، 34 درصد آسیب­پذیری زیاد و 6 درصد در طبقه با آسیب­پذیری خیلی زیاد قرار دارند.نتیجه­گیری: مهمترین شاخص­های اثر گذار بر میزان آسیب­پذیری فضاهای مورد مطالعه شامل معیار فاصله از گسل، فاصله از تأسیسات خطرزا، سامانه سازه­ای، عمر سازه­ها و شکل سازه پلان می­باشند.