عوامل مؤثر بر تاب­ آوری کالبدی با تأکید بر مؤلفه­ های محیطی (مطالعه موردی: محله ساغری سازان شهر رشت)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

4 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22034/jget.2025.449587.1551
چکیده

مقدمه: بافت­های فرسوده شهری، محدوده آسیب­پذیر شهر از نظر سوانح و مخاطرات محیطی بخصوص زلزله از یک طرف و نارسایی­های عملکردی، کالبدی، زیست­محیطی، اجتماعی و اقتصادی است که نیازمند شناسایی دقیق، جامع و مداخله آگاهانه و برنامه­ریزی شده به منظور ساماندهی آن می­باشد.هدف پژوهش:  عوامل موثر بر تاب­آوری کالبدی بافت­های فرسوده شهری رشت در برابر مخاطرات محیطی (مطالعه موردی: محله ساغری سازان)است.روش شناسی:  پژوهش حاضر توصیفی-پیمایشی و نوع آن کاربردی می­باشد. جامعه آماری پژوهش شهروندان بافت فرسوده محله ساغرسازان(شهر رشت) هستند. جهت تعیین حجم نمونه از جدول مورگان استفاده شد و در نهایت 384 سرپرست خانوار به عنوان جامعه نمونه انتخاب شدند. نحوه نمونه گیری، تصادفی ساده است. ابزار گردآوری داده­ها پرسشنامه محقق ساخته است که روایی و پایایی آن مورد تأیید قرار گرفت و پس از جمع­آوری پرسشنامه، تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم افزار spss22 و سیستم معادلات ساختاری و ابزار تحلیل لیزرل انجام شد.قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی‌ محله ساغری سازان رشت می‌باشد‌.یافته­ها و بحث: یافته­ها نشان می‌دهد مقاومت سازه با ضریب مسیر 77/0 و مقدار T 6/74 تأثیر مثبت و معناداری بر تاب‌آوری شهری دارد. کیفیت سازه با ضریب مسیر 84/0 و مقدار T 82/6 بر تاب‌آوری شهری تأثیر مثبت و معناداری دارد. وضعیت دسترسی شهری نیز بر تاب‌آوری شهری تأثیر مثبت و معناداری دارد. ضریب مسیر این ارتباط برابر 69/0 و مقدار T برابر 34/8 است. وضعیت کالبدی محله نیز دیگر متغیری است که بر تاب‌آوری شهری اثرگذار است. این متغیر مستقل با ضریب بتای 62/0 و مقدار T 4/7 بر متغیر تاب‌آوری شهری اثرگذار است.نتیجه­ گیری: تاب آوری شامل مقاومت، بازیابی، سازگاری و توانایی تبدیل پذیری سیستم­ها و زیر سیستم­ها می­باشد. همان طور که مشخص شد، شاخص کیفیت سازه در میان سایر شاخص­های اثرگذار بر تاب­آوری شهری، در محله ساغریسازان، بیشترین مقدار اثرگذاری را نشان داده است، یعنی هر چه سازه­ها از کیفیت ساخت مطلوب­تری برخوردار باشند، بر تاب­آوری قلمروی تحقیق افزوده می­شود. مقاومت سازه که وابسته به نوع اسکلت بکار رفته در سیستم استاتیک سازه­ها ست و به سه بخش اسکلت بتن، فلزی و سنتی تقسیم می­شود، در مقام دوم تاثیرگذاری بر تاب آوری مخصوصا در برابر بلایای طبیعی منجمله زلزله دارد و جایگاه بعدی مربوط به شرایط دسترسی­ها و وضعیت عمومی- کلی محله از منظر کالبدی­ست. بر این مبنا در نهایت تحلیل و استنتاج به عمل آمد.