فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: امنیت، ثبات، توسعه و رفاه در دستور کار همه نظام‌های سیاسی است که با منابع آب در دسترس، پیوندی مستقیم و فزاینده‎ای یافته‎اند. طی یک سده گذشته، دسترسی واحدهای سیاسی- فضایی، به منابع محدود آب شیرین درگیر تنگناهای بنیادی فراوانی شده است و به دامنه‌ای از مناسبات هیدروپلیتیکِ واحدهای سیاسی- فضایی کناره حوضه‌های آبریز مشترک از همکاری تا درگیری انجامیده است.هدف: هدف اصلی مقاله حاضر شناسایی عوامل تاثیرگذار، بر مناسبات هیدروپلیتیک رودهای مرزی و منابع آب مشترک دو کشور همسایه ایران و عراق با بهره‌گیری از تفکر سیستمی است. هدف فرعی، شناسایی محرک‌های هیدروپلیتیک محورِ تاثیر گذار بر مناسبات دو کشور ایران و عراق است.روش ­شناسی: روش‌شناسی حاکم بر پژوهش توصیفی- تحلیلی است. درون‌داده‌های مورد نیاز پژوهش با روش کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری و با رویکرد تفکر سیستمی مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا از نرم‌افزار ونسیم جهت مدل‌سازی دینامیک استفاده شده است. برای رتبه‌بندی عوامل شناسایی شده از مدل ترکیبی آراس فازی و کوپراس فازیگرفته شده است.قلمرو جغرافیایی: قلمرو جغرافیایی این تحقیق حوضه آبریز رودخانه‌های مرزی غرب است.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد زیرسیستم‌های اجتماعی- فرهنگی، اقتصادی، جغرافیایی، سیاسی- حقوقی، زیست محیطی و فناوری بر مناسبات هیدروپلیتیک رودهای مرزی و منابع آب مشترک ایران و عراق به عنوان یک سیستم واحد موثر است. تأثیر هر یک از عوامل فوق بر مناسبات هیدروپلیتیک رودهای مرزی و منابع آب مشترک ایران و عراق و تأثیر و روابط علی و معلولی هر یک از این عوامل بر روی یکدیگر و بر روی کل سیستم سنجیده شد. سه عامل بحران کم آبی در عراق با وزن 55/73، موقعیت جغرافیایی عراق با وزن 47/73 و قطع و کاهش شدید سرشاخه‌های دجله و فرات توسط ترکیه با وزن 44/73 به عنوان محرک‌های موثر بر مناسبات هیدروپلیتیک دو کشور ایران و عراق در رودهای مرزی و منابع آب مشترک شناخته شدند.نتیجه­ گیری: نتایج پژوهش نشان داد که شش زیرسیستم یاد شده، هیچ‌گاه نمی‌توانند به‌صورت مجزا از یکدیگر عمل کنند و پیوستگی آن‌ها موجب به وجود آوردن یک سیستم نهایی واحد برای شکل‌گیری مناسبات هیدروپلیتیک رودهای مرزی و مشترک بین دو کشور ایران و عراق خواهد شد.