فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 مقدمه: پس از حفر چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق در دشت‌های خراسان جنوبی در دشت سده نیز چاه‌های متعددی حفر گردید. این روند از مدرنیزاسیون که مبتنی بر مدل توسعه برون‌زا شکل‌گرفته سبب تغییر و تحولاتی در محیط‌زیست طبیعی و انسانی شده است. پژوهش حاضر به بررسی اثرات زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی حفر چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق در سکونتگاه‌های دشت سده در خراسان جنوبی می‌پردازد.  هدف: هدف اصلی تحقیق حاضر بررسی اثرات زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی حفر چاه­های عمیق و نیمه‌عمیق بر سکونتگاه‌های روستایی دشت سده است. روش­شناسی: بر، مبنای هدف تحقیق کاربردی بوده و به روش توصیفی – تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری این تحقیق ۲۴۸۷ خانوار از روستاهای ساکن در منطقه موردمطالعه است که با استفاده از فرمول کوکران نمونه‌ای به‌اندازه ۳۳۳ نفر انتخاب گردید. جهت جمع­آوری اطلاعات از پرسش‌نامه ساخته محقق استفاده شد. پایایی پرسش‌نامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ، مقدار این ضریب به کمک نرم‌افزار محاسبه و مورد قبول واقع شد. پس از جمع‌آوری داده­ها از نمونه معرف جامعه، برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از فنون توصیفی، فنون استنباطی علم آمار استفاده شد. در سطح آمار استنباطی از روش آزمون تی جهت آزمون فرضیات و با استفاده از نرم‌افزار SPSS به تحلیل نتایج پرداخته شد.  قلمرو جغرافیایی: جامعه آماری تحقیق شامل تعداد خانوارهایی که در محدوده دشت موردمطالعه قرار دارند؛ بنابراین جامعهٔ آماری این تحقیق، طبق آمار سال ۹۵ شامل ۱۶ روستا با جمعیتی تعداد ۲۴۸۷ خانوار جمعیت دارد. این سکونتگاه‌ها شامل یک نقطه شهری و ۱۴ روستا که از نظر تقسیمات سیاسی در شهرستان­های قائنات و در شهرستان بیرجند واقع شده‌اند و شامل دهستان­های القورات شاخنات و دهستان سده واقع در بخش سده و شهرستان قاینات است  یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داده از دیدگاه پاسخگویان بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی با حفر چاه­های عمیق و نیمه­عمیق باعث بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی در سکونتگاه‌های روستایی در دشت سده شده است؛ ولی بااین‌حال حفر چاه‌های عمیق منجر به بروز مشکلات زیست‌محیطی ساکنین دشت سده شده است.  نتیجه‌گیری: با عنایت به اینکه بیشترین میزان خسارت ناشی از برداشت بی‌رویه آب در بخش زیست‌محیطی اتفاق افتاده جهت جلوگیری از بحران زیست‌محیطی مدیریت جامع آب مبتنی بر میزان بهره‌برداری بدون خسارت با تغییر در شیوه‌های آبیاری و تغییر الگوی کشت پیشنهاد می‌شود.