تجلی مفاهیم اسلامی و قرآنی در آثار دوره صفویه و قاجار (مطالعات موردی: مسجد- مدرسه چهارباغ و آستان شاه عبدالعظیم(ع))
نویسندگان
1 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 گروه معماری، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
3 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
چکیده
اهداف: تجلی مفاهیم اسلامی و قرآنی در آثار دوره صفویه و قاجار موضوعی بسیار مهم در درک معماری اسلامی ایرانی است. هدف از مطالعه حاضر، نمایش تاثیر قرآن مجید در شکلدهی آثار دورههای صفویه و قاجار بود. ابزار و روشها: این مطالعه با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی و تحقیقات میدانی به مقایسه تطبیقی نقوش کاشیکاری دو بنای مهم از این ادوار پرداخت. یافتهها: یافتهها نشان دادند که در دوره صفوی رنگهای غالب کاشیکاری لاجوردی و فیروزهای و در دوره قاجار زرد و نارنجی بوده است. خط غالب در مجموعه چهارباغ ثلث و کوفی- بنایی و در آستان حضرت شاه عبدالعظیم(ع) نستعلیق بود. در کاشی دوره صفوی نقوش هندسی و گیاهی هر کدام بهصورت مجزا و ساده به کار رفته بودند، ولی در دوره قاجار، استفاده تلفیقی از نقوش گیاهی و هندسی با جزییات فراوان مشاهده شد. همچنین مشخص شد که با توجه به تاثیر هنر غرب بر هنر قاجار، نقوش آن از حالت روحانی خارج شده است و استفاده از نقوش طبیعتگرا مانند نقوش انسانی، جانوری، گلها و میوهها تحت تاثیر هنر غربی در هنر کاشیکاری معماری ایران به وجود آمدند. همچنین قرآن مجید منبع الهام هنرمندان و طراحان آثار دوران اسلامی بوده است. نتیجهگیری: مروری بر دو نمونه موردی مطالعهشده، مسجد- مدرسه چهارباغ و آستان شاه عبدالعظیم(ع) نشاندهنده آن است که آیات قرآن مجید را میتوان منشا ایدهپردازی هنرمند در درک آثار دوره صفویه و قاجار دانست.
