ارایه الگوی برنامهریزی کالبدی شهر ایرانی اسلامی برای پاسخ به نیازهای انسان از منظر اسلام
نویسندگان
1 گروه برنامهریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 گروه معماری، دانشکده معماری وشهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
3 گروه برنامهریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
چکیده
مطالعه حاضر، با هدف ارایه الگوی شهر ایرانی اسلامی برای پاسخ به نیازهای انسان از منظر اسلام انجام شد که از روش کتابخانهای و پرسشنامه بهعنوان مهمترین ابزارهای گردآوری دادههای مورد نیاز استفاده شد. رویکرد برنامهریزی مورد تاکید الگوی ارایهشده، توسعه پایدار شهری با رهیافت برنامهریزی تعاملی و رویکرد مطالعاتی الگو نیز رویکرد معرفتگرایانه بود. به این صورت که با توجه به اهمیت انسان به شناخت خود از دید اسلام پرداخته و به تبع ابعاد گوناگون وجودی او شهر اسلامی متناسب با انسان و نیازهای جسمانی و روحانی او در چهار رده نیازهای زیستمحور، تفریحمحور، فرهنگمحور و معنامحور شکل گرفت. سپس به سبب تحقق بهینه هر یک از نیازهای چهارگانه انسان، مهمترین اصول محتوایی شهر ایرانی اسلامی شامل عدالت، محلهمحوری، مسجدمحوری، پرهیز از انواع مزاحمتها، محرمیت، زیبایی و ارتباط با طبیعت معرفی شد. از سوی دیگر در این الگو اهداف شهر زیستپذیر بهعنوان مبنای نظری در نظر گرفته شد، با این تفاوت که به جای تاکید بر لایههای پایین (نیازهای جسمانی) بر برنامهریزی دقیق و رشد حداکثری در تامین لایههای بالاتر (نیازهای روحانی) انسان تحت عنوان شهر رشدپذیر تاکید شد. همچنین در این الگو بر دو ساحت بالقوه نفس تاکید شد که برای عملکردن براساس آن باید به دو ساحت اول تنها در حد ضرورت پاسخ داد تا لایههای بالاتر شکوفا شوند. درحقیقت هدف اصلی این الگو زمینهسازی و هشدار برای برنامهریزی دقیق و رشد حداکثری در لایههای سه و چهار (فرهنگمحور و معنامحور) آن بود که این نیز هدف اصلی تعریف انسان است. مهمترین نکته در شهر رشدپذیر، توجه به بعد چهارم یعنی نیازهای معنامحور بود.
