فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گلبرگ زعفران یکی از محصولات جانبی اصلی فرآوری زعفران می‌باشد که در مقیاس وسیعی تولید شده و علیرغم وجود ترکیبات موثره فراوان آن، دور ریخته شده و در تولید محصولات تجاری با ارزش افزوده از آن استفاده نشده است. از آنجایی که گلبرگ زعفران در مقایسه با کلاله زعفران منبع ارزان‌تری برای استخراج ترکیبات زیست‎فعال با اثرات بالینی موثر است، هدف از این پژوهش بررسی اثر پیش‌تیمار پلاسمای سرد و سپس استخراج عصاره گلبرگ زعفران به کمک امواج فراصوت بر ویژگی‌های عملکردی عصاره بود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش از روش سطح پاسخ برای طراحی آزمایش استفاده شده و 11 تیمار شامل نسبت گیاه به حلال (1، 5/3 و 6 درصد) و غلظت‌های مختلف اتانول در آب (0، 15 و 30 درصد) جهت استخراج استفاده شد و فراسنجه‌های میزان فنول کل، میزان فلاونوئید کل، میزان آنتوسیانین کل، پتانسیل مهار رادیکال‌های آزاد، راندمان استخراج و ماده خشک عصاره گلبرگ زعفران اندازه‌گیری شد. سپس بهینه‌سازی فرآیند استخراج به کمک نرم افزار دیزاین اکسپرت انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد نسبت گیاه به حلال و درصد اتانول حلال تاثیر معنی‌داری بر ویژگی‌های عملکردی عصاره داشته و معادله‌ی واقعی تاثیر پارامترهای استخراج بر این ویژگی‌ها تعیین و گزارش شد. به شکل کلی با افزایش میزان گیاه در حلال میزان فنول کل و فلاونوئید کل عصاره کاهش پیدا کرده است. افزایش میزان اتانول موجود در حلال نیز تاثیر منفی بر میزان فنول و فلاونوئید کل عصاره داشته است. در مقابل، با افزایش میزان گیاه در حلال میزان آنتوسیانین کل عصاره افزایش پیدا کرده است. در ارتباط با تاثیر توان دوم غلظت اتانول، افزایش و به دنبال آن کاهش در مقدار آنتوسیانین کل مشاهده شد. مطالعه میزان خواص آنتی‌اکسیدانی از طریق فعالیت مهار رادیکال‌های آزاد نیز ابتدا کاهش و سپس روند افزایشی را با افزایش توان دوم تاثیر نسبت گیاه در حلال عصاره نشان داد. گرچه، افزایش غلظت اتانول همواره تاثیر مثبتی بر میزان خاصیت آنتی‌اکسیدانی عصاره داشت. براساس نتایج بهینه‌سازی استخراج با نرم افزار، بهترین نسبت گیاه به حلال و غلظت اتانول به ترتیب 00/1 درصد و 58/18 درصد بوده است. در شرایط بهینه، میزان فنول کل 52/265 میلی‌گرم در 100 گرم، میزان فلاونوئید کل 04/122 میلی‌گرم در 100گرم، میزان آنتوسیانین کل 99/33 میلی‌گرم در 100 گرم، میزان مهار رادیکال‌های آزاد 66/62 درصد، راندمان استخراج معادل 49/0 درصد و ماده خشک 67/0 درصد گزارش شد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد گلبرگ زعفران به عنوان یک محصول جانبی فرآوری زعفران می‌تواند تحت شرایط مناسب استخراج به کمک فراصوت در مدت زمان ایده‌آلی منجر به تولید عصاره‌ای با ارزش افزوده و خواص بیولوژیک بالا شود که قابلیت استفاده در فرمولاسیون‌های مواد غذایی فراسودمند، همچنین تولید مکمل‌های دارویی و محصولات آرایشی-بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد.