ارزیابی عوامل مؤثر بر حفظ و احیای اراضی کشاورزی و باغ‌ها (مطالعه موردی: لاک‌دیزج تبریز)

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران

3 استادیار گروه معماری، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران

doi
10.22034/jget.2023.386727.1478
چکیده

مقدمه:  امروزه تأکید بر توسعه‌ی باغشهرها و کشاورزی شهری از ضروریات ارتقاء و بهبود پایداری در مناطق شهری محسوب می‌گردد که می‌تواند اکوسیستم‌های شهرها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. در راستای حفظ باغات و اراضی کشاورزی و آشتی انسان و طبیعت در شرایط کنونی ناگزیر از ارائه‌ی الگوهای بومی و استفاده از سایر الگوهای متناسب با محیط‌زیست و توسعه‌ی پایدار می‌باشیم.هدف:  باغات و اراضی کشاورزی منطقه‌ی لاک دیزج تبریز تقریباً تنها باقی‌مانده از باغشهر مجموعه‌ی شهری تبریز هستند که بخاطر مرغوبیت خاک کشاورزی و صرفه‌ی اقتصادی حاصل از فروش محصولات ارگانیک کشاورزی فعلاً پابرجا بوده و از نظر منظر شهری نیز تقریباً تنها سنگر حفظ منظر طبیعی و پایدار شهر است. بنابراین حفظ و احیای این اراضی نقش بسیار مهمی در توسعه‌ی معماری منظر پایدار و طبیعت‌محور شهر داشته و تحقیق حاضر بر اساس اهمیت و ضرورت موضوع، با هدف شناسایی عوامل حیاتی در راستای حفظ و احیای این اراضی نگارش شده است.روش شناسی:  روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر کاربردی با ماهیت آینده‌پژوهی بوده که به‌منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از تکنیک تحلیل اثرات متقاطع در نرم‌افزار MICMAC استفاده شده است. همچنین اطلاعات تحقیق حاضر با بهره‌گیری از روش دلفی نخبگان (15 نفر نخبه‌ی حوزه‌ی معماری و منظر شهری) گردآوری گردیده است.قلمرو جغرافیایی پژوهش:  لاک‌دیزج با مساحت تقریبی 650 هکتار در بخش شمال غربی کلان‌شهر تبریز جای گرفته و تقریباً با محدوده‌ی تاریخی روستای حکم‌آباد هم‌مرز بوده و در این شهر نیز عرفاً به اراضی حکم‌آباد ملقب است.یافته ­ها و بحث:  یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بیشترین تأثیرگذاری در بین عوامل مورد بررسی بر سایر عوامل در راستای حفظ و احیای اراضی کشاورزی و باغ‌ها مربوط به عوامل درآمد، سرمایه‌گذاری خصوصی، نگرش اجتماعی مالکین و تولیدات در ارتباط با شهر می‌باشد. همچنین بیشترین اثرپذیری نیز مربوط به عوامل قیمت زمین، سرمایه‌گذاری خصوصی، گردشگری کشاورزی و ترویج کشاورزی شهری بوده است.نتیجه­ گیری: نتایج حاکی از آن است که با توجه به وضعیت موجود نظام مدیریت شهری تبریز و گسترش فیزیکی و جمعیتی شهر، حفظ اراضی کشاورزی و باغات در کلان‌شهر تبریز (منطقه‌ی لاک‌دیزج) به سختی امکان‌پذیر خواهد بود.