بررسی اثرات ضد میکروبی عصاره اتانولی پولک بر گونه‌های کورینه‌باکتریوم تولیدکننده بیوفیلم

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم و صنایع غذایی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، ایران

2 دانشیار، گروه علوم و صنایع غذایی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر، دانشگاه تبریز، ایران

3 استادیار، گروه علوم درمانگاهی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تبریز، ایران

doi
10.22069/fppj.2025.23171.1854
چکیده

سابقه و هدف: وظیفه حصول اطمینان از بهداشت و ایمنی عمدتاً بر عهده تولیدکننده‌گان است که معمولاً در فواصل بین چرخه‌های تولید انجام می‌شود. بیوفیلم‌ها توسط انواع میکروارگانیسم‌ها تشکیل می‌شوند که یک شبکه ساختاری ایجاد کرده و با یک لایه مواد پلیمری خارج سلولی احاطه میشوند. این میکروارگانیسم‌ها ممکن است به یک سطح چسبیده یا آزادانه در یک محیط مایع معلق باشند. اگرچه ضدعفونی‌کننده‌های بر پایه کلر معمولاً برای حذف میکرواب‌های تولید کننده بیوفیلم استفاده می‌شوند، اما قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض کلر ممکن است منجر به ظهور مقاومت باکتریایی شود که اغلب با مقاومت متقاطع آنتی‌بیوتیکی مرتبط است. گیاه دارویی Stachys مجموعه‌ای متنوع از گیاهان دارویی با قابلیت بالایی در سنتز طیف گسترده ترکیبات طبیعی مانند فنولیک اسیدها، فلاونوئیدها، گلیکوزیدهای فنیل اتانوئید و فنیل پروپانوئید، ساپونینها، ایریدوئیدها، دیترپنوئیدها و استروئیدها دارد. این ترکیبات دارای طیف وسیع فعالیتهای بیولوژیکی هستند. این مطالعه به منظور بررسی خواص ضدمیکروبی عصاره Stachys schtschegleevii بر گونه‌های کورینه‌باکتریوم تولیدکننده بیوفیلم در آب انجام شده است.مواد و روشها: برای این منظور برگ و گل گیاه پولک (Stachys schtschegleevii) از منطقه ارسباران جمع‌آوری شد و پس از خشک کردن در سایه و آسیاب، عمل استخراج به روش خیساندن سرد (ماسراسیون)، با حلال هیدرواتانولی (70٪ اتانول و 30٪ آب) به مدت چهار روز با همزدن مداوم مخلوط پودر-حلال با استفاده از همزن آزمایشگاهی انجام شد. عصاره‌ پولک در غلظتهای mg mL-1 200 و کمتر از طریق رقت‌سازی سریالی به منظور ارزیابی فعالیت ضدمیکروبی آن تهیه شد. آنالیز ترکیبات زیست‌فعال عصاره مانند محتوای فنول کل، فلاونوئید کل و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی عصاره هیدرواتانولی پولک و نیز ارزیابی تولید بیوفیلم با روش صفحه کشت بافت انجام گردید.یافتهها: با محاسبه میانگین چگالی نوری برای چاهک‌ها، در جدایه S1-6A میانگین تیتر الایزا 477/0 بدست آمد که مقایسه آن با چاهک شاهد نشان داد که از نظر تولید بیوفیلم قوی می‌باشد. میانگین چگالی نور درآزمون الایزا برای جدایه S2-4، 281/0 ثبت شد که قدرت متوسط این گونه برای تولید بیوفیلم را نشان می‌دهد. همچنین نتایج میانگین چگالی نوری برای جدایه‌های S1-7 و S2-3A که به ترتیب 108/0 و 138/0 حاکی از آن بود که این دو جدایه از نظر تولید بیوفیلم ضعیف بودند. عصاره هیدرواتانولی مورد استفاده در این تحقیق حداقل غلظت مهارکنندگی را در محدوده mg mL-1 100- 5/12 برای چهار گونه کورینه‌باکتریوم نشان داد. حداقل غلظت کشندگی mg mL-1 25 در برابر گونه کورینه‌باکتریوم با کد S1-6A، mg mL-1 50 در برابر گونه کورینه‌باکتریوم با کد S1-7، mg mL-1 200 در برابر گونه کورینه‌باکتریوم با کد S2-3A و mg mL-1 50 در برابر گونه کورینه‌باکتریوم با کد S2-4 به‌دست آمد.نتیجهگیری: جایگزینی ترکیبات شیمیایی مضر و خطرناک با ترکیبات آلی و گیاهی به طور قابلتوجهی باعث مهار باکتری‌های تشکیل‌دهنده بیوفیلم شده و مؤثرتر از روش‌های ضدعفونی رایجاست. عصاره پولک تأثیر قابلتوجهی بر گونه‌های کورینه‌باکتریوم در شرایط آزمایشگاهی (In vitro) در مقایسه با ضدعفونی‌کننده مرسوم (هیپوکلریت سدیم) در غلظت mg L-1 3 داشت.