نقش مناطق آزاد در توسعه روستایی، چالش‌ها و راهبردها(مورد مطالعه: روستاهای منطقه آزاد انزلی)

نویسندگان

1 استادیارگروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی ،آستارا ، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران.

3 استادیارگروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی ،آستارا ، ایران

4 استادیارگروه جغرافیا، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی ،آستارا ، ایران

doi
10.22034/jget.2024.160943
چکیده

مقدمه:  روستاهای ایران غالباً درگیر مسائل متفاوتی هستند که مهم‌ترین آن عملکرد اقتصادی روستا است. در این میان وجود و حضور مناطق آزاد تجاری و صنعتی یکی از راهکارهایی است که توان جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی و به پیروی از آن توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع انسانی را به دنبال دارد.هدف:  هدف اصلی این تحقیق بررسی اثرات فعالیت منطقه آزاد تجاری – صنعتی بندرانزلی، از ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی  بر روستاهای پیرامون خود و چالشه ای بوجود آمده در توسعه پایدار روستایی می‌باشد.روش شناسی: روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی و داده‌های مورد نیاز با استفاده از منابع اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهدات میدانی و توزیع پرسشنامه به گردشگران و مسئولین مرتبط و نیز از طریق مطالعه‌ی شرایط محیطی–اجتماعی این محدوده و با بررسی فعالیت‌ها و طرح‌های توسعه‌ای منطقه آزاد تجاری–صنعتی انزلی با اهداف توسعه‌ی گردشگری پایدار گردآوری شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش تحلیلی SWOT استفاده شد. جامعه آماری تحقیق شامل خانوارهای ساکن در 5 نقطه روستایی به­عنوان نمونه براساس مسافت کوتاه و تأثیرپذیری بیشتر این روستاها از منطقه آزاد انتخاب شدند.قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو جغرافیایی شامل نوار ساحلی منطقه آزاد انزلی و روستاهای داخل محدوده می­باشد.یافته ­ها و بحث: نتایج تحقیق نشان داد که منطقه آزاد تجاری–صنعتی انزلی از موقعیت مناسب جغرافیایی برخوردار است و به دلیل همجواری بندرانزلی با بنادر سایر کشورهای حاشیه دریای خزر می‌تواند به عنوان قطب گردشگری مطرح شود. نتایج آزمون t نیز با سطح اطمینان 99 درصد نشان داد که منطقه ویژه اقتصادی انزلی سبب بهبود مولفه­ های اشتغال، درآمد، تثبیت جمعیت، خدمات­رسانی و توسعه زیرساخت­های حمل و نقل شده استنتیجه­ گیری: نتایج نهایی نشان می‌دهد که تهدیدات زیست­محیطی و نرخ بالای تبدیل کاربری اراضی کشاورزی از مهمترین چالش­های توسعه در محدوده مورد مطالعه می­باشد.