توسعه شهر دانش بنیان به عنوان استراتژی رشد هوشمند کلانشهر شیراز

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد مهندسی عمران گرایش سنجش از دور و GIS، واحد لارستان، دانشگاه آزاد اسلامی، لارستان، ایران.

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22034/jget.2023.153136
چکیده

مقدمه:  روند رو به رشد جهانی شدن و شکل‌گیری اقتصاد دانش بنیان و افزایش اهمیت بُعد فضایی تولید، به اشتراک­گذاری و استفاده از دانش، باعث قوت یافتن این اندیشه که رقابت‌پذیری شهر‌ها وابسته به میزان تولید، به اشتراک گذاری و استفاده از دانش در اقتصاد شهری می­باشد، شده است. در نتیجه مناطق شهری که کانون‌‌های اصلی توسعه اقتصاد دانش بنیان هستند، با فرایند‌های پویایی از تجدید ساختار فضایی و اقتصادی تغییر می­پذیرند.هدف:  این مقاله‌ با هدف اولویت‌‌ بندی عوامل توسعه دانش بنیان و رشد هوشمند در کلانشهر شیراز تدوین شده است.روش شناسی:  این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی، از نظر متدولوژی، توصیفی - تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی می­باشد. برای جمع‌آوری اطلاعات و داده‌‌های مورد نیاز، از روش مطالعه اسنادی-کتابخانه‌ای و همچنین آمارنامه‌‌های سال 1395 استفاده گردید. در این راستا به روش دلفی، با نمونه‌گیری هدفمند، از دیدگاه‌‌های 30 کارشناس و خبره مرتبط با موضوع پژوهش برای جمع‌آوری داده‌‌های کمی و ارزش­گذاری شده در راستای متغیر‌های تبیین کنندة پژوهش بهره گرفته شده و برای پیشبرد اهداف و پرسش‌‌های پژوهش در قالب اولویت‌‌های عوامل توسعه دانش بنیان و رشد هوشمند در کلانشهر شیراز، از مدل تحلیل سلسله مراتبی AHP در محیط نرم­افزاری Expert Choice استفاده شده است.قلمرو جغرافیایی پژوهش:  قلمرو پژوهش در  شهر شیراز، مرکز استان فارس به طول ۴۰ کیلومتر و عرضی متفاوت بین ۱۵ تا ۳۰ کیلومتر با مساحت ۱۲۶۸ کیلومتر مربع به شکل مستطیل و از لحاظ جغرافیایی در جنوب غربی ایران و در‌ بخش مرکزی فارس قرار دارد.یافته­ ها و بحث:  بر اساس نتایج تحلیل سلسله مراتبی، عوامل موثر اولویت­بندی شدند که طبق آن عامل اجتماعی-فرهنگی با وزن 295/0 در رتبه اول، عامل اقتصادی با وزن 225/0 در رتبه دوم، عامل نهادی-مدیریتی با وزن 187/0 در رتبه سوم و عامل محیط شهری با وزن 156/0 در رتبه آخر قرار دارند. سپس بنابر اولویت­ها، استراتژی رشد هوشمند کلانشهر شیراز در قالب پیشنهادات مطرح شده است.نتیجه­ گیری: بر اساس نتایج تحلیل سلسله مراتبی، عوامل اجتماعی-فرهنگی در رتبه اول و عوامل محیط شهری در رتبه آخر قرار دارند. سپس معیارهای اجتماعی-فرهنگی و معیارهای دیگر عوامل اولویت بندی شدند که در عوامل اجتماعی-فرهنگی زیرساخت‌‌های اجتماعی با وزن 229/0 در رتبه اول و گوناگونی، شفافیت و پاسخگویی با وزن 132/0 در رتبه آخر قرار دارد. در عوامل اقتصادی معیار صنعت دانش بنیان با وزن298/0 در رتبه اول و صنعت خلاق با وزن 131/0 در رتبه آخر قرار دارد. در عوامل مدیریتی–نهادی معیار مدیریت زیرساخت‌‌ها با وزن 461/0 در رتبه اول، و معیار مدیریت رشد با وزن 208/0 در رتبه آخر قرار می‌گیرد. در عوامل محیط شهری توسعه پایدار شهری با وزن 3/0 در رتبه اول، و سیستم حمل و نقل هوشمند با وزن 138/0 در رتبه آخر قرار می گیرد.