بازتاب باور‌های شیعی در نگاره‌های نسخۀ مصورتاریخ بلعمی از دورۀ ایلخانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، تاریخ تطبیقی تحلیلی هنر اسلامی، گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 دانشیار و عضو هیات علمی گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 استادیار و عضو هیات علمی گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

doi
10.22067/jhistory.2025.93544.1380
چکیده

نسخۀ مصور تاریخ بلعمی متعلق به دورۀ ایلخانی، قدیمی‌ترین نمونۀ مصور از این کتاب و از اولین متون مصور تاریخی به زبان فارسی است. هدف این مقاله، مطالعه و شناسایی بازتاب مفاهیم و باورهای شیعی در نگاره‌های این نسخۀ مصور بوده و در پی پاسخ به این سؤال است که بازتاب باورهای شیعی در نگاره‌های نسخۀ مصور تاریخ بلعمی از دورۀ ایلخانی، از چه جنبه‌هایی قابل‌پیگیری و تشخیص است؟ این مقاله به روش توصیفی_تحلیلی و تاریخی تهیه شده و شیوۀ گردآوری اطلاعات آن کتابخانه‌ای_اسنادی است. بررسی‌های صورت‌گرفته، نشان‌دهنده بروز و بازتاب باورهای شیعی در نگاره‌های نسخۀ مذکور بوده؛ این باورها از وجوه و جنبه‌های زیر قابل‌پیگیری و تشخیص‌اند: 1- بازتاب مفهوم حدیث ثقلین و تأکید بر جایگاه والای اهل‌بیت عترت و طهارت (ع) در نگارۀ نسب‌شناسی پیامبر (ص) 2- تجلی اندیشۀ علوی در چند نگاره؛ با محوریت نقش و جایگاه ممتاز امام علی (ع) به‌عنوان یار دیرین پیامبر (ص)، قهرمانِ جان‌فشانِ راه اسلام و سرسلسلۀ امامت شیعه 3- وجود اندک تصویرسازی منزلت بخش از سه خلیفۀ نخست از خلفای راشدین.