فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: اسید ایکوزاپنتانوئیک (EPA) و اسید دکوزاهگزانوئیک (DHA) از اسیدهای چرب امگا 3 هستند که نقش قابل توجهی را در پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری‌ها ایفا می کنند. گزارشات متنوعی، اثرات پیشگیرانه و درمانی آنها بر بیماری های التهابی از جمله آسم، همچنین بر بیماری های قلبی و عروقی، بیماری های وابسته به استرس اکسایشی مانند بیماری کبد چرب غیر الکلی، علاه برآن بر روماتوئید و بیماری‌های روحی و روانی را اشاره داشته‌اند. علاوه بر موارد فوق، این اسید‌های چرب اثرات پیشگیرانه ای بر علیه سرطان و کبد چرب دارا می باشند. با توجه به آنکه اسید های چرب بس غیر اشباع (چند غیر اشباع) در بدن انسان سنتز نمی شوند و همچنین رژیم غذایی انسان ها به صورت عمده از روغن های گیاهی تامین می شود که حاوی اسید های چرب امگا 6 می باشند، بدین سبب لازم است اسید های چرب امگا 3 از منابع غذایی تأمین شوند، که منابع دریایی و به وبژه روغن ماهی (بسته به گونه) دارای مقادیر بالایی از اسیدهای چرب غیراشباع (PUFA) و نیز EPA و DHA می باشد. از منابع اصلی روغن ماهی می‌توان به گونه های پلاژیک صید شده اشاره داشت، مانند ماهی آزاد، تون ماهیان، آنچوی، شاه ماهی و کاپلین که دارای گوشت چرب هستند. همچنین، میتوان از گوشت چرب آنها جهت تولید خوراک ماهی و روغن ماهی استفاده کرد. علاوه بر آن به منظور استخراج روغن ماهی می توان از زایدات ماهی که امکان مصرف مستقیم توسط انسان را ندارند، استفاده نمود.روش ها: اولین و مهمترین گام جهت تخلیص اسیدهای چرب امگا 3، استخراج روغن ماهی و در ادامه، تغلیظ اسید های چرب امگا3 می باشد. تا کنون روش های متنوعی از جمله هضم قلیایی، روش بلای‌ودایر، استخراج با حلال ایزوپروپیل الکل و غیره گزارش شده‌‌اند. اما در این مقاله مروری، روش های مختلف استخراج روغن ماهی شامل پرس مرطوب (Wet pressing) ، استخراج سرد (Cold extraction)، استخراج با استفاده از آنزیم (Enzymatic extraction) و استخراج با سیال فوق بحرانی (Supercritical fluid ) و همچنین فناوری‌های گوناگون تخلیص امگا 3، از جمله روش های کمپلکس اوره (Urea complexation) ، کروماتوگرافی با سیال فوق بحرانی (Supercritical Fluid Chromatography (SFC)) ، تقطیر مولکولی(molecular distillation) و استخراج آنزیمی (Enzymatic extraction) مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه گیری: با توجه به مصرف رو به رشد اسیدهای چرب امگا 3 به عنوان یکی از مهمترین مکمل های دارویی و غذایی نیاز به تحقیقات و تولید بیشتر در این زمینه احساس می‌شود. از بین روش‌های ذکر شده در فوق، روش پرس مرطوب به عنوان روش صنعتی برای تولید روغن ماهی استفاده می‌شود. همچنین تقطیر مولکولی روش متداول و صنعتی جهت تغلیظ اسید های چرب امگا 3 در جهان می‌باشد. اسیدهای چرب امگا3 تغلیظ یافته در روش‌های مختلف به دو صورت اتیل‌استر (در روش‌های تقطیر مولکولی، SFE و SFC) و تری آسیل گلیسرول می‌باشند که قابلیت جذب مورد دوم بالاتر است.