روح قدرت؛ مکانیسم جابه‌جایی قدرت (الگوی جابه‌جایی قدرت در تاریخ ایران)

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22067/jhistory.2025.90837.1347
چکیده

اراده قدرت مهم‌ترین مفهوم فلسفی برای تبیین اسباب و فرایند جابه‌جایی قدرت و از محرک‌های اصلی کسب و حفظ آن است، اما برای دستیابی و حفظ قدرت کافی نیست. بنابراین، این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی- استنتاجی، درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که مکانیسم اصلی جابه‌جایی قدرت چیست و جابه‌جایی قدرت در تاریخ ایران از چه الگویی پیروی کرده است؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که هرچند ارادۀ قدرت از بایسته‌های کسب و حفظ قدرت است، اما روح قدرت که بدیلی فربه‌تر است و ارادۀ قدرت را نیز در برمی‌گیرد، زمینه را برای دستیابی به قدرت و حفظ و گسترش آن فراهم می‌کند و هرگاه دچار زوال شود، قدرت حاکم جای خود را به صاحبان جدید روح قدرت می‌دهد. در نتیجه، هیچ قوم، ملت یا منطقه‌ای بیش از یک‌بار، در مقام قدرت برتر ظاهر نشده است و قدرت نه‌تنها بین اقوام و ملل، بلکه بین اقشار و طبقات نیز جابه‌جا شده است.