مالیه و وضع مالی ایران در دوره صدارت میرزا حسین‌خان سپهسالار(1290-1288ق / 1871-1873 م)

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران

doi
10.22067/jhistory.2023.83918.1246
چکیده

میرزا حسین­خان سپهسالار در حالی به منصب صدارت رسید که اوضاع اقتصادی و مالی کشور، بحرانی و دولت در آستانه ورشکستگی قرار داشت. او برای بهبودی اوضاع اقتصادی و سامان­دهی امور مالی کشور اصلاحاتی به عمل آورد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به سنجش توفیق یا عدم توفیق برنامه­ها و اصلاحات مالی سپهسالار به کمک اسناد مالی و تأثیر آن­ها بر جمع و خرج کشور خواهد پرداخت. یافته­های پژوهش نشان می­دهد میرزا حسین­خان با تقویت قدرت مرکزی، وضع قوانین و تشدید کنترل و نظارت­ بر حکام و کارگزاران دیوانی، امور اداری و مالی را به سامان آورد. همچنین اصلاحات و سیاست مالیِ انقباضی وی برای تأمین منابع مالی لازم جهت توسعۀ زیر بنایی و اجرای طرح­های بزرگ اقتصادی، با موفقیت همراه شد. بنابر اسناد مالی، دولت در پایان سال دوم صدارت میرزا حسین­خان – 1289-1290 ق- ضمن وصول مطالبات، پرداخت بدهی و بروات معوق خزانه و ایجاد توازن بین جمع و خرج، درآمد مازاد قابل­توجه­ای  داشت که مبالغی از آن در خزانه پس انداز شد.