فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محمد بن حبیب از مورخان سدۀ سوم هجری است که دو اثر مهم وی المُنَمَّق فی أخبار قریش و المُحَبَّر از منابعی هستند که برای مطالعه و بررسی تاریخ پیش و صدر اسلام به کار می­آیند. این پژوهش به بررسی و نقد دیدگاه نویسنده و این دو اثر بزرگ پرداخته است. نگرش انتقادی آثار ابن حبیب به‌عنوان یک راوی مسلمان و همچنین آثار او به‌عنوان روایت­هایی که در تاریخ جاهلیت و اسلام موردتوجه هستند، به شناخت روش وی در تاریخ‌نگاری اسلام کمک می­کند.بررسی­ها نشان می­دهد که ابن حبیب در تاریخ جاهلیت به سنت­های جاهلی مانند منافره و جار پرداخته و گزارش­هایی آورده است. وی در تاریخ جاهلیت و اسلام نسبت به ثبت‌نام و نسب افراد و ابزارآلات و یا حیوانات (مانند اسب) دقت فراوانی داشته و گزارش­هایی در این باره آورده که در دیگر منابع دیده نمی­شود. فقدان نظم و انسجام در تدوین اخبار، همچنین روایات خلاصه­وار از کاستی­های این دو اثر است. مهم­ترین نکته در تاریخ­نگاری وی، رعایت امانت­داری و ارائه سلسله اسناد است، به‌ویژه در حوزه تاریخ جاهلیت که بیشتر مطالب خود را به استناد استاد خود ابن هشام ثبت کرده است. در نهایت نگارندگان این پژوهش در مورد مذهب ابن حبیب که به تشیع منسوب شده است، را با توجه ‌به بررسی­های محتوایی آثار وی رد می­کنند.